Pneumonologia i Alergologia Polska

Tadeusz M. Zielonka

Katedra i Zakład Medycyny Rodzinnej, Warszawski Uniwersytet Medyczny
Kierownik: prof. dr hab. n. med. A.K. Wardyn

Sesja naukowa z okazji 100-lecia laboratorium prątka w Rudce

Report of scientific session celebrating 100 years of laboratory in Rudka

Praca nie była finansowana.

Pneumonol. Alergol. Pol. 2013; 81: 184–186

W 2008 roku obchodzono setną rocznicę powstania Sanatorium dla Piersiowo Chorych w Rudce [1]. Przy tej okazji przypomniano, że istnieją na ziemiach polskich jeszcze starsze ośrodki przeciwgruźlicze, jak na przykład w Kowarach [2]. W październiku 2012 roku Warszawsko-Otwocki Oddział Polskiego Towarzystwa Chorób Płuc wspólnie z SSZZOZ im. dr. T. Dunina w Rudce zorganizowali uroczystą sesję naukową z okazji 100-lecia laboratorium prątka. Pomysłodawcą tego wydarzenia, podkreślającego znaczenie nieprzerwanej stuletniej tradycji diagnostyki mikrobiologicznej gruźlicy w Polsce, była pani profesor Zofia Zwolska, a Honorowy Patronat nad konferencją objął Marszałek Województwa Mazowieckiego dr Adam Struzik. Sesję otworzyła Marianna Zambrzycka, dyrektorka SSZZOZ w Rudce, która powitała przybyłych gości i podziękowała wszystkim zaangażowanym w organizację tego spotkania.

Następnie odbyła się niezwykle miła uroczystość wręczenia Złotych Odznak Polskiego Towarzystwa Chorób Płuc wybitnym mazowieckim ftyzjatrom. Jednym z nich był dr Jan Bohdan Gliński. Urodzony w 1915 roku syn opatowskich lekarzy, absolwent Uniwersytetu J. Piłsudskiego w Warszawie, uczestnik kampanii wrześniowej, jeniec Stalagu XI, asystent w Szpitalu Zakaźnym na Woli w czasie II wojny światowej, powstaniec warszawski, po wojnie pracował jako lekarz powiatowy na Dolnym Śląsku. Był organizatorem służby zdrowia w Zgorzelcu, od 1954 do 1981 r. asystentem, potem ordynatorem i dyrektorem Sanatorium Przeciwgruźliczego w Rudce.

Dyrektor Marianna Zambrzycka i prof. Dorota Górecka

Jest współtwórcą Społecznego Komitetu Walki z Gruźlicą i Chorobami Płuc, współzałożycielem Sekcji Historycznej Polskiego Towarzystwa Lekarskiego, autorem „Słownika biograficznego lekarzy i farmaceutów ofiar II wojny światowej”, który ocala od zapomnienia nazwiska i działalność tysięcy polskich lekarzy. To wielki zaszczyt dla naszego środowiska, że jest wśród nas tak wybitny lekarz, humanista i społecznik.

Drugim odznaczonym gościem był doc. Jerzy Ziołkowski, zasłużony ftyzjatra dziecięcy, godny kontynuator swoich mistrzyń: prof. Krystyny Cegleckiej i prof. Marii Zapaśnik-Kobierskiej, wychowanek i pracownik Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego, jeden z nielicznych już pediatrów zajmujących się na Mazowszu diagnozowaniem i leczeniem gruźlicy u dzieci.

Docent Jerzy Ziołkowski

Jest autorem ponad 100 artykułów, 80 doniesień zjazdowych i 16 rozdziałów w podręcznikach poświęconych gruźlicy oraz redaktorem książki „Gruźlica dziecięca”. Jego rozprawa habilitacyjna była podsumowaniem 40-letniego doświadczenia w dziedzinie gruźlicy płuc u dzieci. Trudno sobie wyobrazić w ostatnich latach konferencję poświęconą gruźlicy dziecięcej bez jego udziału.

Profesor Dorota Górecka, prezes Polskiego Towarzystwa Chorób Płuc, w imieniu środowisk pneumonologicznych przekazała pracownikom SSZZOZ w Rudce słowa uznania z okazji jubileuszu. W kolejnym, bardzo osobistym wystąpieniu prof. Eugenia Gospodarek, prezes Polskiego Towarzystwa Mikrobiologów, wspomniała swoje pierwsze kontakty z laboratorium prątka oraz pozostający od wielu lat w jej pamięci wykład prof. Zofii Zwolskiej na temat Roberta Kocha. Doktor Elżbieta Puacz, prezes Izby Diagnostów Laboratoryjnych, gratulowała pięknego jubileuszu w imieniu samorządu świętującego właśnie swoje dziesięciolecie.

Trudno byłoby sobie wyobrazić sesję naukową w Rudce bez przypomnienia wkładu dr. Teodora Dunina w rozwój polskiej ftyzjatrii. Ten wieloletni ordynator oddziału chorób wewnętrznych w Szpitalu Dzieciątka Jezus w Warszawie był twórcą Sanatorium dla Piersiowo Chorych w Rudce. Jego sylwetkę i zasługi przedstawił mgr Tomasz Kowalczyk, absolwent Akademii Podlaskiej w Siedlcach, dla którego historia Sanatorium w Rudce była tematem pracy magisterskiej. Każdy kraj ma swojego Roberta Kocha, Ludwika Pasteura czy Ilię Miecznikowa. Dla Polski taką postacią jest wybitny bakteriolog Odon Bujwid. Życiorys tej niezwykłej postaci przedstawił dr Krzysztof Królikowski, który został wyróżniony Medalem Polskiego Towarzystwa Chorób Płuc, przyznanym w uznaniu dla działań, jakie ten bardzo młody lekarz podejmuje, aby zachować w pamięci naszych poprzedników, a szczególnie dr Marię Werkenthin.

Kierownik Laboratorium Prątka w Rudce, mgr Beata Żmudzin, przedstawiła pokrótce sto lat działalności tej placówki. Wszystko zaczęło się od podarowania Sanatorium nowoczesnego mikroskopu. Darczyńcą był znany warszawski przedsiębiorca Gustaw Gerlach, który ponownie wyposażył laboratorium ograbione w 1920 roku podczas wojny polsko-bolszewickiej. W kolejnych latach stale się ono unowocześniało i dziś jest jedną z najlepiej wyposażonych pracowni w Polsce. Profesor Jerzy Kozielski ze Śląskiego Uniwersytetu Medycznego przedstawił związki śląskich ftyzjatrów z Sanatorium w Rudce. W młodości pracował w nim przed II wojną światową prof. Leonard Deloff, założyciel Kliniki Ftyzjatrii na Akademii Medycznej w Zabrzu. Wychował on znakomitych następców w osobach prof. Józefa Pudelskiego i prof. Kazimierza Okleka. Profesor Kozielski wspomniał również o działającym od lat dwudziestych ubiegłego wieku Sanatorium Przeciwgruźliczym w Bystrej, które odgrywało podobną rolę na Górnym Śląsku jak Rudka na Mazowszu. Profesor Zofia Zwolska przedstawiła najważniejsze etapy rozwoju polskiej ftyzjatrii. Przypomniała zasługi wybitnych postaci polskiej mikrobiologii, a wśród nich prof. O. Bujwida, J. Zeylanda, W. Szybalskiego, E. Paryskiego, G. Bagdasariana, E. Burakowskiej, W. Kuryłowicza i M. Janowca, a także klinicystów, takich jak A. Sokołowskiego, J. Misiewicz, W. Jaroszewicz i P. Krakówkę. Profesor Ewa Augustynowicz-Kopeć, kierownik zakładu mikrobiologii w Instytucie Gruźlicy i Chorób Płuc, przygotowała wykład na temat zasad funkcjonowania nowoczesnego laboratorium prątka. Pod jej nieobecność, spowodowaną chorobą, godnie zastąpiła ją dr Anna Zabost. Obecnie odchodzi się od małych wąskoprofilowych pracowni do mniej licznych, ale dobrze wyposażonych laboratoriów posiadających odpowiednio wyszkoloną kadrę. Na zakończenie przewodniczący Warszawsko-Otwockiego Oddziału PTChP przedstawił wyzwania, jakie gruźlica stawia przed nami w XXI wieku. Z pewnością najważniejsze będzie opanowanie gruźlicy współistniejącej z zakażeniem HIV. Jest to szczególnie trudny problem w Afryce, gdzie stwierdza się 80% wszystkich takich przypadków. Niemniej ważna będzie walka z rozpowszechnioną przede wszystkim w krajach byłego Związku Radzieckiego opornością na leki. Szczególnie groźna jest gruźlica z rozszerzoną opornością, gdy prątki są oporne na większość leków pierwszego i drugiego rzutu. Trzecim problemem będą grupy zwiększonego ryzyka, takie jak bezdomni, bezrobotni, więźniowie, chorzy na cukrzycę, pylicę lub raka, osoby dializowane, leczone lekami immunosupresyjnymi lub anty-TNF a (tumor necrosis factor alfa). Konieczne będzie opracowanie specjalnych programów wczesnego wykrywania i skutecznego leczenia gruźlicy w tych grupach.

W trzeciej części głos zabrał prof. Janusz Kowalski, przewodniczący Sekcji Historycznej PTChP. Przypomniał ukazujące się w „Pneumonologii i Alergologii Polskiej” wspomnienia o najwybitniejszych postaciach polskiej i europejskiej pneumonologii oraz o ważnych wydarzeniach z historii towarzystwa [3, 4, 5]. Na kanwie trzech książek zmarłego niedawno prof. Andrzeja Szczeklika ukazał znaczenie humanistycznych wartości w medycynie. Na zakończenie podkreślił potrzebę utrzymywanie bliskich i serdecznych kontaktów z lekarzami na Wschodzie. Po nim głos zabrał dr Jan B. Gliński, który zadziwił wszystkich doskonałą pamięcią, uzupełniając wypowiedzi niektórych swoich przedmówców na temat historii Rudki. Całe życie zawodowe dr. Glińskiego związane było z gruźlicą. Zwrócił uwagę na to, jak odmiennie wyglądała walka z tą chorobą w przeszłości i jak inna była przed laty praca lekarza. Dyrektor Marianna Zambrzycka serdecznie uściskała swego poprzednika, przekazując mu wielki bukiet kwiatów. Pomimo upływu tak wielu lat, 97-letni dyrektor Jan B. Gliński pozostaje w pamięci swoich współpracowników i następców. Wzruszająca była wypowiedź Zofii Garczyńskiej-Chutna, która wiele lat przepracowała w laboratorium prątka w Rudce. Mówiła o rzeczach prostych i małych, ale składających się na niezwykłość tego miejsca, jakim jest dawne Sanatorium w Rudce. Pozwalały one zrozumieć, dlaczego jest ona tak bliska ludziom w nim pracującym, i uzmysławiały, że historię tworzą nie tylko przywódcy, ale wszyscy współpracownicy, składają się na nią nie tylko wielkie przełomowe wydarzenia, lecz również zwykłe pracowite dni.

Ostatnim punktem programu była promocja książki zatytułowanej „Walka z gruźlicą u ludzi i zwierząt w Polsce”, która powstała dla uświetnienia stulecia laboratorium prątka w Rudce. Jest to próba pokazania, jak przez cały wiek zwalczano gruźlicę u ludzi i zwierząt nie tylko na Mazowszu, ale również na Pomorzu, Kujawach, Wielkopolsce, Małopolsce, Śląsku i Podkarpaciu. Przypomina ważne postacie i wydarzenia będące kamieniami milowymi polskiej ftyzjatrii. Choć ma ona głównie aspekt historyczny, to jednak kilka rozdziałów dotyczy współczesności. Omówiono nowoczesne metody i możliwości diagnostyki mikrobiologicznej gruźlicy, metody zwalczania gruźlicy i główne zagrożenia w przyszłości. Polskie Towarzystwo Chorób Płuc współfinansowało wydanie tej książki, która z pewnością zainteresuje członków Towarzystwa, gdyż wielu z nich odnajdzie w niej historię swej działalności zawodowej.

Konflikt interesów

Autor nie zgłasza konfliktu interesów.

Piśmiennictwo

  1. Zielonka T.M. Sprawozdanie z obchodów 100-lecia Sanatorium w Rudce. Pneumonol. Alergol. Pol. 2009; 77: 335–337.
  2. Grzegorczyk-Skibińska T. Sto dziesięć lat sanatorium przeciwgruźliczego „Wysoka Łąka”i trzydzieści lat Sali Tradycji. Pneumonol. Alergol. Pol. 2010; 78: 248–250.
  3. Radwan L., Kowalski J., Zieliński J., Hałuszka J., Marek K. Profesor Paul Sadoul (1918–2011) i jego polscy przyjaciele. Wspomnienie. Pneumonol. Alergol. Pol. 2012; 80: 489–491.
  4. Kowalski J., Radwan L. Diagnostyka czynnościowa płuc w Polsce — rys historyczny. Pneumonol. Alergol. Pol. 2009; 77: 487–493.
  5. Rowińska-Zakrzewska E. Prof. dr hab. Janina Misiewicz. Pneumonol. Alergol. Pol. 2009; 77: 484–486.

Adres do korespondencji: dr n. med. Tadeusz M. Zielonka, Katedra i Zakład Medycyny Rodzinnej WUM, ul. Banacha 1a, 02–097 Warszawa, tel./faks: 22 639 2190, e-mail: tmzielonka@wp.pl
Praca wpłynęła do Redakcji: 20.11.2012 r.
Copyright © 2013 Via Medica
ISSN 0867–7077

Important: This website uses cookies. More >>

The cookies allow us to identify your computer and find out details about your last visit. They remembering whether you've visited the site before, so that you remain logged in - or to help us work out how many new website visitors we get each month. Most internet browsers accept cookies automatically, but you can change the settings of your browser to erase cookies or prevent automatic acceptance if you prefer.

Czasopismo Pneumonologia i Alergologia Polska dostęne jest również w Ikamed - księgarnia medyczna

Wydawcą serwisu jest "Via Medica sp. z o.o." sp.k., ul. Świętokrzyska 73, 80–180 Gdańsk

tel.:+48 58 320 94 94, faks:+48 58 320 94 60, e-mail: viamedica@viamedica.pl