open access

Vol 5, No 1 (2000)
Untitled
Published online: 2000-11-01
Submitted:
Get Citation

1 Brachyterapia ginekologiczna w Polsce – stan obecny

K. Urbański
DOI: 10.1016/S1507-1367(00)70319-1
·
Rep Pract Oncol Radiother 2000;5(1):7-8.

open access

Vol 5, No 1 (2000)
Untitled
Published online: 2000-11-01
Submitted:

Abstract

Dane opracowano na podstawie ankiet wysłanych do polskich ośrodków prowadzących brachyterapię ginekologiczną. Mimo trudności z uzyskaniem informacji (odpowiedzi nadeszły z 16 ośrodków) i czasem ich zbierania (1998–1999) wydaje się, że jest to w miarę kompletny obraz tej metody leczenia, rozmieszczenia tych ośrodków w kraju oraz ich wyposażenia aparaturowego.

Brachyterapia w Polsce; stan obecny – 22 ośrodki (w 20 miastach)

Aparatura i wyposażenie:

  • -

    Selektron LDR/MDR; 25 aparatów

  • -

    HDR; 10 aparatów (4 – mikroSel., 6 – Gammamed)

  • -

    PDR: 3 aparaty

  • -

    Rad: w 7 ośrodkach (w 4 używany sporadycznie)

  • -

    Kobalt: w 1 ośrodku

  • -

    Cez: w 1 ośrodku (polska konstrukcja)

W ramach struktur organizacyjnych brachyterapia ginekologiczna jest prowadzona w: Oddziałach Radio-terapii w 11 ośrodkach, w Oddziałach (Klinikach) Ginekologii Onkologicznej w 8 ośrodkach oraz w 3 samo-dzielnych Pracowniach (Zakładach) Brachyterapii. W większości ośrodków brachyterapią zajmują się na stale przeszkoleni lekarze ginekolodzy lub radioterapeuci (często posiadający obie specjalizacje), w kilku ośrodkach ma miejsce rotowanie się co pewien czas lekarzy (głównie młodszych) przy aplikacjach ginekologicznych.

W 15 ośrodkach brachyterapia stosowana jest wyłącznie w lokalizacjach ginekologicznych, w 7 ośrodkach – również w innych lokalizacjach (głownie: płuco, przełyk). W 1 ośrodku prowadzona jest brachyterapia śródoperacyjna, a w 1 wprowadzono brachyterapię do leczenia chorób nienowotworowych – zmian naczyniowych w przebiegu miażdżycy.

Brachyterapia jest jedną z podstawowych metod radykalnego leczenia raka szyjki macicy i pochwy, rzadziej raka endometrium. W tych lokalizacjach jest to metoda skojarzona z napromienianiem od zewnątrz lub z metodami operacyjnymi według danych epidemiologicznych można przyjąć, że w Polsce corocznie brachyterapia w lokalizacjach ginekologicznych ma zastosowanie u 4000 – 4500 kobiet.

W leczeniu raka szyjki macicy metody LDR/MDR stosowane Są w 9 ośrodkach, HDR w 3, a w 4 ośrodkach obie. Moc dawek dla LDR/MDR waha się w granicach 100–300 cGy/h w punkach A, najczęściej oscylując w granicach wartości 170–200. Dawki frakcyjne na punkty A wynoszą średnio 20 Gy, ale w bardzo szerokim przedziale od 6 Gy do 30 Gy, a całkowita dawka waha się od 24 do 60 Gy. Liczba frakcji wynosi 2 do 3, w 1 ośrodku 4–5. Przerwy między frakcjami wynoszą najczęściej 7–10 dni lub 14 dni i w 1 ośrodku 4–5 dni. Używane Są głównie standardowe aplikatory (sonda + owoidy) oraz sonda + cylinder, rzadziej niestandardowe i sporadycznie aplikatory typu „ring”. Dla HDR moce dawek w punktach referencyjnych wahają się od 600 do 12000 cGy/h. Dawki frakcyjne na punkty A wynoszą od 7 do 8 Gy, liczba frakcji 4 do 6 (w 1 ośrodku do 9) a przerwy między frakcjami najczęściej 7 dni (3 do 9). W 7 ośrodkach brachyterapię kojarzy się z następującą operacją po 3 do 7 tygodniach (najczęściej po 6 tygodniach) w stopniach IB, rzadziej IIA i IA. We wszystkich ośrodkach brachyterapia dopochwowa stosowana jest jako metoda uzupełniająca pierwotne leczenie operacyjne. W 7 ośrodkach jest to LDR, w 4 HDR, w 4 obie te techniki i w 1 ośrodku PDR. Dawki całkowite w technice LDR mierzone w odległości 0,5 cm od powierzchni aplikatora (rzadziej na powierzchni śluzówki) wahają się od 20 do 60 Gy i są podawane w 1 do 2 frakcjach (w 1 ośrodku w 4 frakcjach) co 7–10 dni (w 1 ośrodku co 3–4 dni i w 1 co 14 dni). W technice HDR dawki w odległości 0,5 cm od powierzchni aplikatora wynoszą od 6–8 Gy a liczba frakcji 3 do 4 co 7 dni (w 1 ośrodku co 3 dni).

W leczeniu raka endometrium brachyterapię stosuje się głównie jako metodę pooperacyjnego napromieniania 1/3 proksymalnej części pochwy. W 6 ośrodkach są to techniki LDR, w 4 – HDR, w 4 – obie techniki, w 1 ośrodku PDR i LDR. W 1 ośrodku nie prowadzi się w ogóle pooperacyjnego napromieniania. Dawki mierzone w odległości 0,5 cm od powierzchni aplikatora (rzadziej na jego powierzchni), liczba frakcji i odstępy między frakcjami są zbliżone do stosowanych w pooperacyjnej brachyterapii raka szyjki macicy. W przypadkach nieoperacyjnych w większosci ośrodków stosuje się brachyterapię technikami LDR, rzadziej HDR. Najczęściej używane są standardowe aplikatory, rzadko dwie sondy lub aplikatory Heymanna czy Rotte. Dawki mierzone głównie w punktach A najczęściej oscylują w granicach 40–60 Gy (36–90 Gy) w 1–3 frakcjach (do 6 fr.). W technikach HDR dawki frakcyjne wahają się od 6 do 10 Gy w 4 do 6 frakcjach.

Powyższy krótki przegląd wyrażnie pokazuje duże różnice stosowanych dawek, sposobów frakcjonowania, rodzajów aplikatorów czy kojarzenia brachyterapii w lokalizacjach ginekologicznych z innymi metodami w polskich ośrodkach onkologicznych.

Abstract

Dane opracowano na podstawie ankiet wysłanych do polskich ośrodków prowadzących brachyterapię ginekologiczną. Mimo trudności z uzyskaniem informacji (odpowiedzi nadeszły z 16 ośrodków) i czasem ich zbierania (1998–1999) wydaje się, że jest to w miarę kompletny obraz tej metody leczenia, rozmieszczenia tych ośrodków w kraju oraz ich wyposażenia aparaturowego.

Brachyterapia w Polsce; stan obecny – 22 ośrodki (w 20 miastach)

Aparatura i wyposażenie:

  • -

    Selektron LDR/MDR; 25 aparatów

  • -

    HDR; 10 aparatów (4 – mikroSel., 6 – Gammamed)

  • -

    PDR: 3 aparaty

  • -

    Rad: w 7 ośrodkach (w 4 używany sporadycznie)

  • -

    Kobalt: w 1 ośrodku

  • -

    Cez: w 1 ośrodku (polska konstrukcja)

W ramach struktur organizacyjnych brachyterapia ginekologiczna jest prowadzona w: Oddziałach Radio-terapii w 11 ośrodkach, w Oddziałach (Klinikach) Ginekologii Onkologicznej w 8 ośrodkach oraz w 3 samo-dzielnych Pracowniach (Zakładach) Brachyterapii. W większości ośrodków brachyterapią zajmują się na stale przeszkoleni lekarze ginekolodzy lub radioterapeuci (często posiadający obie specjalizacje), w kilku ośrodkach ma miejsce rotowanie się co pewien czas lekarzy (głównie młodszych) przy aplikacjach ginekologicznych.

W 15 ośrodkach brachyterapia stosowana jest wyłącznie w lokalizacjach ginekologicznych, w 7 ośrodkach – również w innych lokalizacjach (głownie: płuco, przełyk). W 1 ośrodku prowadzona jest brachyterapia śródoperacyjna, a w 1 wprowadzono brachyterapię do leczenia chorób nienowotworowych – zmian naczyniowych w przebiegu miażdżycy.

Brachyterapia jest jedną z podstawowych metod radykalnego leczenia raka szyjki macicy i pochwy, rzadziej raka endometrium. W tych lokalizacjach jest to metoda skojarzona z napromienianiem od zewnątrz lub z metodami operacyjnymi według danych epidemiologicznych można przyjąć, że w Polsce corocznie brachyterapia w lokalizacjach ginekologicznych ma zastosowanie u 4000 – 4500 kobiet.

W leczeniu raka szyjki macicy metody LDR/MDR stosowane Są w 9 ośrodkach, HDR w 3, a w 4 ośrodkach obie. Moc dawek dla LDR/MDR waha się w granicach 100–300 cGy/h w punkach A, najczęściej oscylując w granicach wartości 170–200. Dawki frakcyjne na punkty A wynoszą średnio 20 Gy, ale w bardzo szerokim przedziale od 6 Gy do 30 Gy, a całkowita dawka waha się od 24 do 60 Gy. Liczba frakcji wynosi 2 do 3, w 1 ośrodku 4–5. Przerwy między frakcjami wynoszą najczęściej 7–10 dni lub 14 dni i w 1 ośrodku 4–5 dni. Używane Są głównie standardowe aplikatory (sonda + owoidy) oraz sonda + cylinder, rzadziej niestandardowe i sporadycznie aplikatory typu „ring”. Dla HDR moce dawek w punktach referencyjnych wahają się od 600 do 12000 cGy/h. Dawki frakcyjne na punkty A wynoszą od 7 do 8 Gy, liczba frakcji 4 do 6 (w 1 ośrodku do 9) a przerwy między frakcjami najczęściej 7 dni (3 do 9). W 7 ośrodkach brachyterapię kojarzy się z następującą operacją po 3 do 7 tygodniach (najczęściej po 6 tygodniach) w stopniach IB, rzadziej IIA i IA. We wszystkich ośrodkach brachyterapia dopochwowa stosowana jest jako metoda uzupełniająca pierwotne leczenie operacyjne. W 7 ośrodkach jest to LDR, w 4 HDR, w 4 obie te techniki i w 1 ośrodku PDR. Dawki całkowite w technice LDR mierzone w odległości 0,5 cm od powierzchni aplikatora (rzadziej na powierzchni śluzówki) wahają się od 20 do 60 Gy i są podawane w 1 do 2 frakcjach (w 1 ośrodku w 4 frakcjach) co 7–10 dni (w 1 ośrodku co 3–4 dni i w 1 co 14 dni). W technice HDR dawki w odległości 0,5 cm od powierzchni aplikatora wynoszą od 6–8 Gy a liczba frakcji 3 do 4 co 7 dni (w 1 ośrodku co 3 dni).

W leczeniu raka endometrium brachyterapię stosuje się głównie jako metodę pooperacyjnego napromieniania 1/3 proksymalnej części pochwy. W 6 ośrodkach są to techniki LDR, w 4 – HDR, w 4 – obie techniki, w 1 ośrodku PDR i LDR. W 1 ośrodku nie prowadzi się w ogóle pooperacyjnego napromieniania. Dawki mierzone w odległości 0,5 cm od powierzchni aplikatora (rzadziej na jego powierzchni), liczba frakcji i odstępy między frakcjami są zbliżone do stosowanych w pooperacyjnej brachyterapii raka szyjki macicy. W przypadkach nieoperacyjnych w większosci ośrodków stosuje się brachyterapię technikami LDR, rzadziej HDR. Najczęściej używane są standardowe aplikatory, rzadko dwie sondy lub aplikatory Heymanna czy Rotte. Dawki mierzone głównie w punktach A najczęściej oscylują w granicach 40–60 Gy (36–90 Gy) w 1–3 frakcjach (do 6 fr.). W technikach HDR dawki frakcyjne wahają się od 6 do 10 Gy w 4 do 6 frakcjach.

Powyższy krótki przegląd wyrażnie pokazuje duże różnice stosowanych dawek, sposobów frakcjonowania, rodzajów aplikatorów czy kojarzenia brachyterapii w lokalizacjach ginekologicznych z innymi metodami w polskich ośrodkach onkologicznych.

Get Citation
About this article
Title

1 Brachyterapia ginekologiczna w Polsce – stan obecny

Journal

Reports of Practical Oncology and Radiotherapy

Issue

Vol 5, No 1 (2000)

Pages

7-8

Published online

2000-11-01

DOI

10.1016/S1507-1367(00)70319-1

Bibliographic record

Rep Pract Oncol Radiother 2000;5(1):7-8.

Authors

K. Urbański

Important: This website uses cookies. More >>

The cookies allow us to identify your computer and find out details about your last visit. They remembering whether you've visited the site before, so that you remain logged in - or to help us work out how many new website visitors we get each month. Most internet browsers accept cookies automatically, but you can change the settings of your browser to erase cookies or prevent automatic acceptance if you prefer.

By "Via Medica sp. z o.o." sp.k., ul. Świętokrzyska 73, 80–180 Gdańsk, Poland
tel.:+48 58 320 94 94, fax:+48 58 320 94 60, e-mail: journals@viamedica.pl