English Polski
Tom 19 (2024): Continuous Publishing
Artykuł przeglądowy
Opublikowany online: 2024-03-12

dostęp otwarty

Wyświetlenia strony 225
Wyświetlenia/pobrania artykułu 219
Pobierz cytowanie

Eksport do Mediów Społecznościowych

Eksport do Mediów Społecznościowych

Historia leczenia żywieniowego w Polsce

Bruno Szczygieł1
DOI: 10.5603/pżk.99059
Postępy Żywienia Klinicznego 2024;19:1-12.

Streszczenie

Dostępne od 55 lat całkowite żywienie pozajelitowe (CŻP) ma długą historię, której początki sięgają 1628 roku, kiedy to Wiliam Harvey odkrył i opisał układ krwionośny. Jednak dopiero w 1937 roku Robert Elman zastosował hydrolizaty aminokwasów u chorych po operacjach, co opisał w pierwszym na świecie podręczniku zatytułowanym Żywienie pozajelitowe w chirurgii. Następnym ważnym krokiem w rozwoju żywienia pozajelitowego było odkrycie przez Arvida Wretlinda w 1961 roku bezpiecznej emulsji tłuszczowej do podawania dożylnego o nazwie Intralipid. Jednak najważniejszy krok umożliwiający bezpieczne żywienie ludzi niemogących przyjmować normalnego pożywienia drogą doustną wykonał amerykański chirurg polskiego pochodzenia Stanley Dudrick, który w 1967 roku udowodnił, że stężona (40%) glukoza może być bezpiecznie podawana przez cewnik wprowadzony do żyły głównej górnej, co umożliwiło bezpieczne żywienie chorych zagrożonych śmiercią głodową.

W Polsce CŻP zostało wprowadzone do praktyki klinicznej w 1948 roku przez amerykańskiego chirurga Roberta Elmana, który na zaproszenie Zarządu Głównego Towarzystwa Chirurgów Polskich odwiedzał uczelnie medyczne w Warszawie, Krakowie i Gdańsku.

Artykuł dostępny w formacie PDF

Pokaż PDF Pobierz plik PDF

Referencje

  1. Elman R. Parenteral alimentation in surgery: with special reference to proteins and amino acids. Hoeber, New York 1947.
  2. Bross W, Aroński A. Nowe możliwości odżywiania pozajelitowego. In: Pamiętnik II Zjazdu Anestezjologów Polskich. Warszawa 7–8.12.1962. , Warszawa 1962: 165–167.
  3. Bross W, Aroński A. O dożylnym stosowaniu emulsji tłuszczowych. In: Biuletyn XII Zjazdu Towarzystwa Chirurgów Polskich. TChP, Gdańsk 1962: 94–95.
  4. Jędrzejewski R. Parenteralna hiperalimentacja. Pol Tyg Lek. 1972(27): 396–398.
  5. Kańska B, Fedeczko D. Całkowita alimentacja dożylna w stanach wymagających intensywnego leczenia. Anest Reanim Intens Terap. 1973(5): 397–400.
  6. Szczygieł B. Hiperalimentacja w chirurgii. In: 48 Zjazd Towarzystwa Chirurgów Polskich, Warszawa 23–25.09.1976. TChP, Warszawa 1976.
  7. Szczygieł B. Problemy żywienia krytycznie chorych w chirurgii. In: Pamiętnik 51. Zjazdu Towarzystwa Chirurgów Polskich. Łódź, 19-21.09.1983. TChP, Warszawa 1983.
  8. Pertkiewicz M, Korta T, Szczygieł B. Organizacja i zasady działania Zespołu Żywienia Poza- i Dojelitowego Instytutu Chirurgii AM w Warszawie. In: Pamiętnik 51 Zjazdu Towarzystwa Chirurgów Polskich. Łódź, 19–21.09.1983. TChP, Warszawa 1983: 124–130.
  9. Pertkiewicz M, Korta T. Standardy żywienia pozajelitowego i dojelitowego. PZWL, Warszawa 2005.
  10. Sobotka L, Allison SP. Podstawy żywienia klinicznego: edycja czwarta. Scientifica, Kraków 2013.
  11. Książyk J. Standardy leczenia żywieniowego w pediatrii. PZWL, Warszawa 2017.
  12. Książyk J. Zalecenia leczenia żywieniowego u dzieci. PZWL, Warszawa 2021.
  13. Ksiazyk J, Lyszkowska M, Kierkus J, et al. Home parenteral nutrition in children: the Polish experience. J Pediatr Gastroenterol Nutr. 1999; 28(2): 152–156.
  14. Ciesielski L, Łupiński S. Kompendium żywienia ciężko chorych. Kutnowskie Zakłady Farmaceutyczne Polfa Łódź, 1990.
  15. Spodaryk M. Podstawy leczenia żywieniowego u dzieci: podręcznik dla studentów i lekarzy. Wyd UJ, Kraków 2001.
  16. Spodaryk M, Paluszkiewicz P. Praktyczne aspekty leczenia żywieniowego. Wyd UJ, Kraków 2008.
  17. Spodaryk M. Podstawy leczenia żywieniowego. Scientifica, Kraków 2019.
  18. Kłęk S. Standardy żywienia dojelitowego i pozajelitowego. Scientifica, Kraków 2014.
  19. Szczygieł B, Socha J. Żywienie pozajelitowe i dojelitowe w chirurgii. PZWL, Warszawa 1994.
  20. Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 25 marca 1999 roku wprowadzające jednostopniową specjalizację we wszystkich specjalnościach medycznych i trwający 5 dni obowiązkowy kurs „Podstawy leczenia żywieniowego w chirurgii” (Dz.U. nr 31, poz. 212).
  21. Pertkiewicz M. Całkowite żywienie pozajelitowe w domu. In: Pamiętnik 53. Zjazdu Towarzystwa Chirurgów Polskich. TChP, Poznań 1989.
  22. Pertkiewicz M. Długotrwałe żywienie pozajelitowe w szpitalu i w domu. In: Szczygieł B, Socha J. ed. Żywienie pozajelitowe i dojelitowe w chirurgii. PZWL, Warszawa 1994: 353–366.
  23. Ksiazyk J, Lyszkowska M, Kierkus J, et al. Home parenteral nutrition in children: the Polish experience. J Pediatr Gastroenterol Nutr. 1999; 28(2): 152–156.
  24. Wu ZH, Huang DX, Zhang YW, et al. Normal gestation after 5 years on home parenteral nutrition. Clin Nutr. 1993; 12(1): 43–46.
  25. Pertkiewicz M. Żywienie pozajelitowe kobiet w ciąży w warunkach domowych. In: Szawłowski AW. ed. Żywienie w chorobach nowotworowych. PZWL, Warszawa 2020: 545–573.
  26. Sobotka L. Basics in Clinical Nutrition: Refeeding syndrome. e-SPEN, the European e-Journal of Clinical Nutrition and Metabolism. 2010; 5(3): e146–e147.
  27. Kapała A. Praktyczny przewodnik po ONS: oral nutrition suport. Scientifica, Kraków 2015.
  28. Szawłowski AW, Gromadzka-Ostrowska J, Paluszkiewicz P, Słodkowski M, Sobocki J. Żywienie w chorobach nowotworowych. PZWL, Warszawa 2022.