dostęp otwarty

Tom 13, Nr 1 (2017)
Artykuł przeglądowy
Opublikowany online: 2017-06-02
Pobierz cytowanie

Ból głowy z nadużywania leków

Maria Łukasik
Pol. Przegl. Neurol 2017;13(1):17-25.

dostęp otwarty

Tom 13, Nr 1 (2017)
Artykuły przeglądowe
Opublikowany online: 2017-06-02

Streszczenie

Ból głowy z nadużywania leków (MOH, medication overuse headache) jest schorzeniem, które w znacznym stopniu upośledza codzienną aktywność. Warunkiem rozpoznania jest współistnienie przewlekłego bólu głowy u osoby predysponowanej z nadużywaniem doraźnych leków przeciwbólowych, zazwyczaj z powodu samoistnego bólu głowy. Nadużywane leki prowadzące do MOH to najczęściej środki przeciwbólowe (proste i złożone), tryptany, pochodne ergotaminy i opioidy. Mimo że szczegółowe mechanizmy nie są znane, to wiadomo, że patofizjologia MOH ma związek z dysfunkcją układów nagrody i nocyceptywnego powodującą, że nadużycie środków przeciwbólowych odwracalnie obniża próg bólu. Ze względu na niewielką liczbę wiarygodnych badań klinicznych podstawą zaleceń terapeutycznych w MOH są przede wszystkim opinie ekspertów. Kluczowe w leczeniu wydaje się poinformowanie chorego o istocie schorzenia, odstawienie nadużywanego leku (nagłe lub stopniowe) oraz wdrożenie leczenia profilaktycznego, uwzględniającego rodzaj samoistnego bólu głowy, który spowodował nadużycie leków doraźnych. W przypadku wystąpienia objawów z odstawienia, w tym nasilenia bólu głowy, można rozważyć krótkotrwałą kortykosteroidoterapię. Wydaje się, że dla skuteczności terapii nie ma znaczenia, czy odstawianie leku przeciwbólowego prowadzi się w warunkach szpitalnych czy ambulatoryjnych oraz czy prowadzi je lekarz rodzinny czy neurolog. Sugeruje się jednak, aby na czas detoksykacji hospitalizować chorych nadużywających leków działających ośrodkowo i u których spodziewane są nasilone objawy z odstawienia. Podkreśla się potrzebę zakrojonych na szeroka skalę badań farmakoklinicznych, które pozwoliłyby ustalić najkorzystniejszy algorytm postępowanie w tej grupie chorych

Streszczenie

Ból głowy z nadużywania leków (MOH, medication overuse headache) jest schorzeniem, które w znacznym stopniu upośledza codzienną aktywność. Warunkiem rozpoznania jest współistnienie przewlekłego bólu głowy u osoby predysponowanej z nadużywaniem doraźnych leków przeciwbólowych, zazwyczaj z powodu samoistnego bólu głowy. Nadużywane leki prowadzące do MOH to najczęściej środki przeciwbólowe (proste i złożone), tryptany, pochodne ergotaminy i opioidy. Mimo że szczegółowe mechanizmy nie są znane, to wiadomo, że patofizjologia MOH ma związek z dysfunkcją układów nagrody i nocyceptywnego powodującą, że nadużycie środków przeciwbólowych odwracalnie obniża próg bólu. Ze względu na niewielką liczbę wiarygodnych badań klinicznych podstawą zaleceń terapeutycznych w MOH są przede wszystkim opinie ekspertów. Kluczowe w leczeniu wydaje się poinformowanie chorego o istocie schorzenia, odstawienie nadużywanego leku (nagłe lub stopniowe) oraz wdrożenie leczenia profilaktycznego, uwzględniającego rodzaj samoistnego bólu głowy, który spowodował nadużycie leków doraźnych. W przypadku wystąpienia objawów z odstawienia, w tym nasilenia bólu głowy, można rozważyć krótkotrwałą kortykosteroidoterapię. Wydaje się, że dla skuteczności terapii nie ma znaczenia, czy odstawianie leku przeciwbólowego prowadzi się w warunkach szpitalnych czy ambulatoryjnych oraz czy prowadzi je lekarz rodzinny czy neurolog. Sugeruje się jednak, aby na czas detoksykacji hospitalizować chorych nadużywających leków działających ośrodkowo i u których spodziewane są nasilone objawy z odstawienia. Podkreśla się potrzebę zakrojonych na szeroka skalę badań farmakoklinicznych, które pozwoliłyby ustalić najkorzystniejszy algorytm postępowanie w tej grupie chorych

Pobierz cytowanie

Słowa kluczowe

ból głowy z nadużywania leków, przewlekły ból głowy, leczenie, patofizjologia

Informacje o artykule
Tytuł

Ból głowy z nadużywania leków

Czasopismo

Polski Przegląd Neurologiczny

Numer

Tom 13, Nr 1 (2017)

Typ artykułu

Artykuł przeglądowy

Strony

17-25

Data publikacji on-line

2017-06-02

Rekord bibliograficzny

Pol. Przegl. Neurol 2017;13(1):17-25.

Słowa kluczowe

ból głowy z nadużywania leków
przewlekły ból głowy
leczenie
patofizjologia

Autorzy

Maria Łukasik

Referencje (75)
  1. Headache Classification Committee of the International Headache Society (IHS). The International Classification of Headache Disorders, 3rd edition (beta version). Cephalalgia. 2013; 33(9): 629–808.
  2. Peters GA, Horton BT. Headache; with special reference to the excessive use of ergotamine tartrate and dihydroergotamine. J Lab Clin Med. 1950; 36(6): 972–973.
  3. Headache Classification Committee of the International Headache Society. The International Classification of Headache Disorders 2nd edition. Cephalalgia. 2004; 24(suppl 1): 1–160.
  4. Bahra A, Walsh M, Menon S, et al. Does chronic daily headache arise de novo in association with regular use of analgesics? Headache. 2003; 43(3): 179–190.
  5. Straube A, Pfaffenrath V, Ladwig KH, et al. Prevalence of chronic migraine and medication overuse headache in Germany--the German DMKG headache study. Cephalalgia. 2010; 30(2): 207–213.
  6. Kulkarni GB, Rao GN, Gururaj G, et al. Headache disorders and public ill-health in India: prevalence estimates in Karnataka State. J Headache Pain. 2015; 16: 67.
  7. Colás R, Muñoz P, Temprano R, et al. Chronic daily headache with analgesic overuse: epidemiology and impact on quality of life. Neurology. 2004; 62(8): 1338–1342.
  8. Grande RB, Aaseth K, Gulbrandsen P, et al. Prevalence of primary chronic headache in a population-based sample of 30- to 44-year-old persons. The Akershus study of chronic headache. Neuroepidemiology. 2008; 30(2): 76–83.
  9. Aaseth K, Grande RB, Kvaerner KJ, et al. Prevalence of secondary chronic headaches in a population-based sample of 30-44-year-old persons. The Akershus study of chronic headache. Cephalalgia. 2008; 28(7): 705–713.
  10. Ayzenberg I, Obermann M, Nyhuis P, et al. Central sensitization of the trigeminal and somatic nociceptive systems in medication overuse headache mainly involves cerebral supraspinal structures. Cephalalgia. 2006; 26(9): 1106–1114.
  11. Mbewe E, Zairemthiama P, Paul R, et al. The epidemiology of primary headache disorders in Zambia: a population-based door-to-door survey. J Headache Pain. 2015; 16: 515.
  12. Jonsson P, Hedenrud T, Linde M. Epidemiology of medication overuse headache in the general Swedish population. Cephalalgia. 2011; 31(9): 1015–1022.
  13. Kristoffersen ES, Lundqvist C. Medication-overuse headache: a review. J Pain Res. 2014; 7: 367–378.
  14. Jonsson P, Linde M, Hensing G, et al. Sociodemographic differences in medication use, health-care contacts and sickness absence among individuals with medication-overuse headache. J Headache Pain. 2012; 13(4): 281–290.
  15. Hagen K, Vatten L, Stovner LJ, et al. Low socio-economic status is associated with increased risk of frequent headache: a prospective study of 22718 adults in Norway. Cephalalgia. 2002; 22(8): 672–679.
  16. Westergaard ML, Glümer C, Hansen EH, et al. Prevalence of chronic headache with and without medication overuse: associations with socioeconomic position and physical and mental health status. Pain. 2014; 155(10): 2005–2013.
  17. Cevoli S, Sancisi E, Grimaldi D, et al. Family history for chronic headache and drug overuse as a risk factor for headache chronification. Headache. 2009; 49(3): 412–418.
  18. Hagen K, Linde M, Steiner TJ, et al. Risk factors for medication-overuse headache: an 11-year follow-up study. The Nord-Trøndelag Health Studies. Pain. 2012; 153(1): 56–61.
  19. Westergaard ML, Munksgaard SB, Bendtsen L, et al. Medication-overuse headache: a perspective review. Ther Adv Drug Saf. 2016; 7(4): 147–158.
  20. van der Stelt M, Di Marzo V. The endocannabinoid system in the basal ganglia and in the mesolimbic reward system: implications for neurological and psychiatric disorders. Eur J Pharmacol. 2003; 480(1-3): 133–150.
  21. le Grand SM, Supornsilpchai W, Saengjaroentham C, et al. Serotonin depletion leads to cortical hyperexcitability and trigeminal nociceptive facilitation via the nitric oxide pathway. Headache. 2011; 51(7): 1152–1160.
  22. Coppola G, Currà A, Di Lorenzo C, et al. Abnormal cortical responses to somatosensory stimulation in medication-overuse headache. BMC Neurol. 2010; 10: 126.
  23. Munksgaard SB, Bendtsen L, Jensen RH. Modulation of central sensitisation by detoxification in MOH: results of a 12-month detoxification study. Cephalalgia. 2013; 33(7): 444–453.
  24. Fumal A, Laureys S, Di Clemente L, et al. Orbitofrontal cortex involvement in chronic analgesic-overuse headache evolving from episodic migraine. Brain. 2006; 129(Pt 2): 543–550.
  25. Ferraro S, Grazzi L, Muffatti R, et al. In medication-overuse headache, fMRI shows long-lasting dysfunction in midbrain areas. Headache. 2012; 52(10): 1520–1534.
  26. Riederer F, Schaer M, Gantenbein AR, et al. Cortical Alterations in Medication-Overuse Headache. Headache. 2017; 57(2): 255–265.
  27. Zwart JA, Dyb G, Hagen K, et al. Analgesic use: a predictor of chronic pain and medication overuse headache: the Head-HUNT Study. Neurology. 2003; 61(2): 160–164.
  28. Shand B, Goicochea MT, Valenzuela R, et al. COMOESTAS CONSORTIUM. Clinical and Demographical Characteristics of Patients with Medication Overuse Headache in Argentina and Chile: Analysis of the Latin American Section of COMOESTAS Project. J Headache Pain. 2015; 16: 83.
  29. von Euler M, Keshani S, Baatz K, et al. Utilization of triptans in Sweden; analyses of over the counter and prescription sales. Pharmacoepidemiol Drug Saf. 2014; 23(12): 1288–1293.
  30. Thorlund K, Sun-Edelstein C, Druyts E, et al. Risk of medication overuse headache across classes of treatments for acute migraine. J Headache Pain. 2016; 17(1): 107.
  31. Bigal ME, Serrano D, Buse D, et al. Acute migraine medications and evolution from episodic to chronic migraine: a longitudinal population-based study. Headache. 2008; 48(8): 1157–1168.
  32. Johnson JL, Hutchinson MR, Williams DB, et al. Medication-overuse headache and opioid-induced hyperalgesia: A review of mechanisms, a neuroimmune hypothesis and a novel approach to treatment. Cephalalgia. 2013; 33(1): 52–64.
  33. Radat F, Creac'h C, Guegan-Massardier E, et al. Behavioral dependence in patients with medication overuse headache: a cross-sectional study in consulting patients using the DSM-IV criteria. Headache. 2008; 48(7): 1026–1036.
  34. Lauwerier E, Paemeleire K, Van Damme S, et al. Medication use in patients with migraine and medication-overuse headache: the role of problem-solving and attitudes about pain medication. Pain. 2011; 152(6): 1334–1339.
  35. Lundqvist C, Aaseth K, Grande RB, et al. The severity of dependence score correlates with medication overuse in persons with secondary chronic headaches. The Akershus study of chronic headache. Pain. 2010; 148(3): 487–491.
  36. Lundqvist C, Benth JŠ, Grande RB, et al. An adapted Severity of Dependence Scale is valid for the detection of medication overuse: the Akershus study of chronic headache. Eur J Neurol. 2011; 18(3): 512–518.
  37. Lundqvist C, Grande RB, Aaseth K, et al. Dependence scores predict prognosis of medication overuse headache: a prospective cohort from the Akershus study of chronic headache. Pain. 2012; 153(3): 682–686.
  38. Evers S, Jensen R. European Federation of Neurological Societies. Treatment of medication overuse headache--guideline of the EFNS headache panel. Eur J Neurol. 2011; 18(9): 1115–1121.
  39. Perrotta A, Arce-Leal N, Tassorelli C, et al. Acute reduction of anandamide-hydrolase (FAAH) activity is coupled with a reduction of nociceptive pathways facilitation in medication-overuse headache subjects after withdrawal treatment. Headache. 2012; 52(9): 1350–1361.
  40. Kristoffersen ES, Lundqvist C. Medication-overuse headache: epidemiology, diagnosis and treatment. Ther Adv Drug Saf. 2014; 5(2): 87–99.
  41. Aurora SK, Dodick DW, Turkel CK, et al. PREEMPT Chronic Migraine Study Group. OnabotulinumtoxinA for treatment of chronic migraine: results from the double-blind, randomized, placebo-controlled phase of the PREEMPT 1 trial. Cephalalgia. 2010; 30(7): 793–803.
  42. Diener HC, Dodick DW, Aurora SK, et al. PREEMPT 2 Chronic Migraine Study Group. OnabotulinumtoxinA for treatment of chronic migraine: results from the double-blind, randomized, placebo-controlled phase of the PREEMPT 2 trial. Cephalalgia. 2010; 30(7): 804–814.
  43. Diener HC, Bussone G, Van Oene JC, et al. TOPMAT-MIG-201(TOP-CHROME) Study Group. Topiramate reduces headache days in chronic migraine: a randomized, double-blind, placebo-controlled study. Cephalalgia. 2007; 27(7): 814–823.
  44. Silberstein SD, Lipton RB, Dodick DW, et al. Topiramate Chronic Migraine Study Group. Efficacy and safety of topiramate for the treatment of chronic migraine: a randomized, double-blind, placebo-controlled trial. Headache. 2007; 47(2): 170–180.
  45. Diener HC, Dodick DW, Goadsby PJ, et al. Utility of topiramate for the treatment of patients with chronic migraine in the presence or absence of acute medication overuse. Cephalalgia. 2009; 29(10): 1021–1027.
  46. Munksgaard SB, Bendtsen L, Jensen RH. Detoxification of medication-overuse headache by a multidisciplinary treatment programme is highly effective: a comparison of two consecutive treatment methods in an open-label design. Cephalalgia. 2012; 32(11): 834–844.
  47. Rossi P, Faroni JV, Nappi G. Short-term effectiveness of simple advice as a withdrawal strategy in simple and complicated medication overuse headache. Eur J Neurol. 2011; 18(3): 396–401.
  48. Grande RB, Aaseth K, Benth JŠ, et al. Reduction in medication-overuse headache after short information. The Akershus study of chronic headache. Eur J Neurol. 2011; 18(1): 129–137.
  49. Chiang CC, Schwedt TJ, Wang SJ, et al. Treatment of medication-overuse headache: A systematic review. Cephalalgia. 2016; 36(4): 371–386.
  50. Limmroth V, Katsarava Z, Fritsche G, et al. Clinical features of withdrawal headache following overuse of triptans and other headache drugs. Neurology. 2001; 57(9): 1694–1698.
  51. Grazzi L, Andrasik F, Usai S, et al. In-patient vs. day-hospital withdrawal treatment for chronic migraine with medication overuse and disability assessment: results at one-year follow-up. Neurol Sci. 2008; 29(Suppl 1): S161–S163.
  52. Kristoffersen ES, Straand J, Benth JS, et al. Study protocol: brief intervention for medication overuse headache--a double-blinded cluster randomised parallel controlled trial in primary care. BMC Neurol. 2012; 12: 70.
  53. Kristoffersen ES, Aaseth K, Grande RB, et al. Management of secondary chronic headache in the general population: the Akershus study of chronic headache. J Headache Pain. 2013; 14: 5.
  54. Hedenrud T, Babic N, Jonsson P. Medication overuse headache: self-perceived and actual knowledge among pharmacy staff. Headache. 2014; 54(6): 1019–1025.
  55. Landy SH, Baker JD. Divalproex ER prophylaxis in migraineurs with probable chronic migraine and probable medication-overuse headache: a case series. Pain Pract. 2004; 4(4): 292–294.
  56. Rizzato B, Leone G, Misaggi G, et al. Efficacy and tolerability of pregabalin versus topiramate in the prophylaxis of chronic daily headache with analgesic overuse: an open-label prospective study. Clin Neuropharmacol. 2011; 34(2): 74–78.
  57. Serra G, Marchioretto F. Occipital nerve stimulation for chronic migraine: a randomized trial. Pain Physician. 2012; 15(3): 245–253.
  58. Tobin JA, Flitman SS. Occipital nerve blocks: effect of symptomatic medication: overuse and headache type on failure rate. Headache. 2009; 49(10): 1479–1485.
  59. Diener HC. Detoxification for medication overuse headache is not necessary. Cephalalgia. 2012; 32(5): 423–427.
  60. Tepper SJ. Medication-overuse headache. Neurology. 2012; 81: e1–e2.
  61. Munksgaard SB, Jensen RH. Medication overuse headache. Headache. 2014; 54(7): 1251–1257.
  62. Rossi P, Jensen R, Nappi G, et al. COMOESTAS Consortium. A narrative review on the management of medication overuse headache: the steep road from experience to evidence. J Headache Pain. 2009; 10(6): 407–417.
  63. Krymchantowski AV, Moreira PF. Out-patient detoxification in chronic migraine: comparison of strategies. Cephalalgia. 2003; 23(10): 982–993.
  64. Rossi P, Di Lorenzo C, Faroni J, et al. Advice alone vs. structured detoxification programmes for medication overuse headache: a prospective, randomized, open-label trial in transformed migraine patients with low medical needs. Cephalalgia. 2006; 26(9): 1097–1105.
  65. Kristoffersen ES, Straand J, Vetvik KG, et al. Brief intervention by general practitioners for medication-overuse headache, follow-up after 6 months: a pragmatic cluster-randomised controlled trial. J Neurol. 2016; 263(2): 344–353.
  66. Luedtke K, Allers A, Schulte LH, et al. Efficacy of interventions used by physiotherapists for patients with headache and migraine-systematic review and meta-analysis. Cephalalgia. 2016; 36(5): 474–492.
  67. Kaiser RS, Mooreville M, Kannan K. Psychological Interventions for the Management of Chronic Pain: a Review of Current Evidence. Curr Pain Headache Rep. 2015; 19(9): 43.
  68. Katsarava Z, Muessig M, Dzagnidze A, et al. Medication overuse headache: rates and predictors for relapse in a 4-year prospective study. Cephalalgia. 2005; 25(1): 12–15.
  69. Hagen K, Albretsen C, Vilming ST, et al. Management of medication overuse headache: 1-year randomized multicentre open-label trial. Cephalalgia. 2009; 29(2): 221–232.
  70. Sances G, Ghiotto N, Galli F, et al. Risk factors in medication-overuse headache: a 1-year follow-up study (care II protocol). Cephalalgia. 2010; 30(3): 329–336.
  71. Zidverc-Trajkovic J, Pekmezovic T, Jovanovic Z, et al. Medication overuse headache: clinical features predicting treatment outcome at 1-year follow-up. Cephalalgia. 2007; 27(11): 1219–1225.
  72. Fontanillas N, Colás R, Muñoz P, et al. Long-term evolution of chronic daily headache with medication overuse in the general population. Headache. 2010; 50(6): 981–988.
  73. Sances G, Ghiotto N, Galli F, et al. Risk factors in medication-overuse headache: a 1-year follow-up study (care II protocol). Cephalalgia. 2010; 30(3): 329–336.
  74. Sances G, Galli F, Ghiotto N, et al. Factors associated with a negative outcome of medication-overuse headache: A 3-year follow-up (the ‘‘CARE’’ protocol). Cephalalgia. 2013; 33: 431–443.
  75. de Goffau MJ, Klaver ARE, Willemsen MG, et al. The effectiveness of treatments for patients with medication overuse headache; a systematic review and meta-analysis. J Pain. 2016 [Epub ahead of print].

Ważne: serwis https://journals.viamedica.pl/ wykorzystuje pliki cookies. Więcej >>

Używamy informacji zapisanych za pomocą plików cookies m.in. w celach statystycznych, dostosowania serwisu do potrzeb użytkownika (np. język interfejsu) i do obsługi logowania użytkowników. W ustawieniach przeglądarki internetowej można zmienić opcje dotyczące cookies. Korzystanie z serwisu bez zmiany ustawień dotyczących cookies oznacza, że będą one zapisane w pamięci komputera. Więcej informacji można znaleźć w naszej Polityce prywatności.

Czym są i do czego służą pliki cookie możesz dowiedzieć się na stronie wszystkoociasteczkach.pl.

 

Wydawcą serwisu jest  "Via Medica sp. z o.o." sp.k., ul. Świętokrzyska 73, 80–180 Gdańsk

tel. +48 58 320 94 94, faks +48 58 320 94 60, e-mail: viamedica@viamedica.pl