English Polski
Vol 16, No 2 (2023)
Research paper
Published online: 2023-06-30

open access

Page views 342
Article views/downloads 200
Get Citation

Connect on Social Media

Connect on Social Media

Zmiany demograficzne obserwowane w grupie polskich dawców zakwalifikowanych do oddania krwi i objętych badaniami przeglądowymi w kierunku czynników zakaźnych w latach 2005-2018

Dorota Kubicka-Russel1, Aneta Kopacz1, Ewa Sulkowska1, Magdalena Łętowska2, Piotr Grabarczyk1
Journal of Transfusion Medicine 2023;16(2):65-90.

Abstract

Wstęp: Dotychczas wykazano, że częstość zakażeń wśród dawców zakwalifikowanych do oddania krwi i objętych badaniami przeglądowymi, a w konsekwencji ryzyko powikłań potransfuzyjnych wiążą się z charakterystyką demograficzną dawców.

Celem pracy było ustalenie zmian demograficznych wśród polskich dawców zakwalifikowanych w latach 2005–2018 do oddania krwi i objętych badaniami przeglądowymi w kierunku czynników zakaźnych. Uzyskane wyniki interpretowano w kontekście bezpieczeństwa transfuzji, a zwłaszcza ryzyka przenoszenia czynników zakaźnych przez krew.

Materiał i metody: Analizowano dane gromadzone między innymi do oceny epidemiologii czynników zakaźnych przenoszonych przez krew: liczbę przebadanych dawców zakwalifikowanych do oddania krwi z podziałem na płeć, dawców pierwszorazowych i wielokrotnych oraz grupy wiekowe (≤ 20, 21–30, 31–40, 41–50, 51–60 i > 60 lat). Częstość (frakcję) wyrażano w procentach z 95-procentowym przedziałem ufności [95%CI], a różnice za pomocą punktu procentowego (p.p.). Istotność różnic (p < 0,05) weryfikowano za pomocą testu Chi-kwadrat, do oceny trendu stosowano współczynnik korelacji Spearmana (R).

Wyniki: Większość dawców stanowili mężczyźni (średnio 74,07%), jednak w latach 2005–2012 udział kobiet wzrósł o 7 p.p. do 27,42% [27,30–27,53%] (p < 0,05); wśród dawców pierwszorazowych o 10,58 p.p., a wielokrotnych o 7,19 p.p. Największy udział kobiet obserwowano wśród najmłodszych dawców (36,02% [35,95–36,09%]), a najniższy wśród najstarszych dawców (14,14% [13,80–14,48%]) (różnica 21,88 p.p.; p < 0,05). Większość dawców krwi stanowili dawcy wielokrotni (średnio 66,78%). Udział dawców wielokrotnych wzrósł łącznie o 19,83 p.p. (p < 0,05): o 20,6 p.p. u mężczyzn i 21,15 p.p. u kobiet (dla obu grup p < 0,05). We wszystkich grupach wiekowych, z wyjątkiem dawców najmłodszych, większość (p < 0,05) stanowili dawcy wielokrotni. Udział dawców wielokrotnych rósł w kolejnych grupach wiekowych — od 36% u najmłodszych (≤ 20 lat) do 87% u dawców najstarszych (> 60 lat). Udział dawców w wieku > 40 lat zwiększył się o 11,58 p.p od 37,38% do 48,96%.

Wnioski: W latach 2005–2018 obserwowano istotne zmiany demograficzne w grupie polskich dawców zakwalifikowanych do oddania krwi i objętych badaniami przeglądowymi, m.in. wzrósł udział kobiet oraz dawców wielokrotnych, co z punktu widzenia bezpieczeństwa transfuzji jest zjawiskiem korzystnym.

Article available in PDF format

View PDF (Polish) Download PDF file

References

  1. Grabarczyk P, Kopacz A, Sulkowska E, et al. Ryzyko przeniesienia czynników zakaźnych przez transfuzje w Polsce. Acta Haematol Pol. 2017; 48(3): 174–182.
  2. World Health Organization. Guidelines on Estimation of Residual Risk of HIV, HBV or HCV Infections via Cellular Blood Components and Plasma. WHO. 2017; (www.who.int).
  3. Bruhn R, Lelie N, Custer B, et al. International NAT Study Group. Prevalence of human immunodeficiency virus RNA and antibody in first-time, lapsed, and repeat blood donations across five international regions and relative efficacy of alternative screening scenarios. Transfusion. 2013; 53(10 Pt 2): 2399–2412.
  4. Bruhn R, Lelie N, Busch M, et al. International NAT Study Group. Relative efficacy of nucleic acid amplification testing and serologic screening in preventing hepatitis C virus transmission risk in seven international regions. Transfusion. 2015; 55(6): 1195–1205.
  5. Dodd RY, Crowder LA, Haynes JM, et al. Screening Blood Donors for HIV, HCV, and HBV at the American Red Cross: 10-Year Trends in Prevalence, Incidence, and Residual Risk, 2007 to 2016. Transfus Med Rev. 2020; 34(2): 81–93.
  6. Goldman M, Steele WR, Di Angelantonio E, et al. Biomedical Excellence for Safer Transfusion Collaborative (BEST) Investigators. Comparison of donor and general population demographics over time: a BEST Collaborative group study. Transfusion. 2017; 57(10): 2469–2476.
  7. Główny Urząd Statystyczny. Obszary tematyczne. Ludność. Ludność w gminach według stanu w dniu 31.12.2011 r. – bilans opracowany w oparciu o wyniki NSP 2011. https://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/ludnosc/ludnosc/ludnosc-w-gminach-wedlug-stanu-w-dniu-31-12-2011-r-bilans-opracowany-w-oparciu-o-wyniki-nsp-2011,2,1.html [online].
  8. Obwieszczenie Ministra Zdrowia z dnia 30 marca 2021 r. w sprawie wymagań dobrej praktyki pobierania krwi i jej składników, badania, preparatyki, przechowywania, wydawania i transportu dla jednostek organizacyjnych publicznej służby krwi. (Dz. U. z 2021r. poz. 28).
  9. Sulkowska E, Kubicka-Russel D, Kopacz A, et al. i Polska Grupa ds. Badań Czynników Zakaźnych u Dawców Krwi w Centrach Krwiodawstwa i Krwiolecznictwa. Wykrywanie zakażeń wirusem zapalenia wątroby typu C (HCV) w trakcie badań przeglądowych dawców krwi w latach 2005-2015. Acta Haematol Pol. 2017; 1: 187.
  10. Kubicka-Russel D, Kopacz A, Tkaczuk K, et al. Wykrywanie zakażeń ludzkim wirusem niedoboru odporności (HIV) u dawców krwi w Polsce w latach 2005-2015. Acta Haematol Pol. 2017; 1: 188.
  11. Kopacz A, Kubicka-Russel D, Tkaczuk K, et al. Wykrywanie zakażeń wirusem zapalenia wątroby typu B u dawców krwi w Polsce w latach 2005-2015. Acta Haematol Pol. 2017; 1: 187.
  12. Seyfried H, Brojer E, Grabarczyk P, et al. Analiza częstości wykrywania markerów zakażenia wirusem zapalenia wątroby typu C (HCV) u polskich dawców krwi w latach 1994-2003. Przegl Epidemiol. 2005; 59(4): 807–814.
  13. Rosiek A, Dzieciątkowska A, Lachert E, et al. Działalność jednostek organizacyjnych służby krwi w Polsce w 2008 roku. J Transf Med. 2009; 2(4): 243–252.
  14. Rosiek A, Tomaszewska A, Lachert E, et al. Działalność jednostek organizacyjnych służby krwi w Polsce w 2018 roku. J Transf Med. 2019; 12(4): 127–143.
  15. Brojer E, Grabarczyk P. Czynniki zakaźne istotne w transfuzjologii. Fundacja Pro Pharmacia Futura. 2015; 4: 26.
  16. Wiktor A, Stępień M, Piwowarow K, et al. [Hepatitis B in Poland in 2010]. Przegl Epidemiol. 2012; 66(2): 277–285.
  17. Ginzberg D, Wong RJ, Gish R. Global HBV burden: guesstimates and facts. Hepatol Int. 2018; 12(4): 315–329.
  18. Mikołowska A, Antoniewicz-Papis J. Retrospective analysis of selected aspects of public blood transfusion service as a starting point for assessment of the status of transfusion medicine in Poland Part 1: Demographic characteristics of the donor population reporting for blood donation. J Transf Med. 2020; 13(1): 67–103.
  19. Mikołowska A, Antoniewicz-Papis J. Retrospective analysis of selected aspects of public blood transfusion service activities as a starting point for assessment of the status of transfusion medicine in Poland. Part 2: Demographic characteristics of the population who donated blood/blood com. J Transf Med. 2021; 14(3): 93–110.
  20. Rosińska M, Czarkowski MP. Wirusowe zapalenie wątroby typu C w 2005 roku. Przegl Epidemiol. 2007; 61(2): 281–286.
  21. Rosińska M, Stępień M. Wirusowe zapalenie wątroby typu C w Polsce w 2009 roku. Przegl Epidemiol. 2011; 65(2): 265–269.
  22. Zakrzewska K, Stępień M, Rosińska M. Hepatitis C in Poland in 2018. Przegl Epidemiol. 2020; 74(2): 209–222.
  23. Główny Urząd Statystyczny. Bazy danych. Demografia. Platforma Analityczna SWAiD. Ludność według płci i pojedynczych roczników wieku (stan na dzień 31.12.2010-31.12.2018) http://swaid.stat.gov.pl/Demografia_dashboards/Raporty_predefiniowane/RAP_DBDDEM_2.aspx [online].