Występowanie dolegliwości bólowych kręgosłupa wśród pracowników sektora handlowego

WYBRANE PROBLEMY KLINICZNE

 

Katarzyna Augustyniuk1, Anna Leśniak2, Małgorzata Szkup1, Dorota Rogalska3, Anna Jurczak1

1Zakład Pielęgniarstwa, Pomorski Uniwersytet Medyczny w Szczecinie

2Studenckie Koło Naukowe przy Zakładzie Pielęgniarstwa, Pomorski Uniwersytet Medyczny w Szczecinie

3Katedra i Zakład Zdrowia Publicznego, Pomorski Uniwersytet Medyczny w Szczecinie

 

 

Występowanie dolegliwości bólowych kręgosłupa wśród pracowników sektora handlowego

The occurrence of spinal pain in trade sector workers

 

 

STRESZCZENIE

Wstęp. Dolegliwości bólowe kręgosłupa są najczęstszym objawem zaburzenia struktury i funkcji narządu ruchu. Pracownicy sektora handlowego, są szczególnie narażeni na przeciążenia kręgosłupa.

Celem pracy była analiza zależności miedzy występowaniem dolegliwości bólowych kręgosłupa a wiekiem, płcią, wykształceniem i stażem pracy.

Materiał i metody. Badanie przeprowadzono wśród 200 pracowników sektora handlowego sklepów branży spożywczej w 2013 roku w Choszcznie. Zastosowano metodę sondażu diagnostycznego, narzędziem był kwestionariusz ankiety zawierający pytania charakteryzujące badaną grupę oraz Wizualną Skalę Analogową.

Wyniki. Ból odcinka lędźwiowego oceniono na średnim poziomie, a szyjnego odcinka na słabym poziomie. Osoby deklarujące ból odcinka lędźwiowego (58%) i odcinka szyjnego (56%), były w wieku 36–55 lat. Ból odcinka lędźwiowego w 78% dotyczył kobiet. Osoby ze stażem pracy 6–15 lat w 44% deklarowały ból.

Wnioski:

  1. Występowanie dolegliwości bólowych kręgosłupa jest dość częstym zjawiskiem u handlowców wymagającym przestrzegania zasad ergonomii pracy.

  2. Wiek i staż pracy przyczyniają się do nasilenia bólu kręgosłupa u handlowców.

  3. Dolegliwości bólowe odcinka lędźwiowego częściej występują u kobiet.

Forum Medycyny Rodzinnej 2016, tom 10, nr 2, 95–98

słowa kluczowe: ból, kręgosłup, handel

 

ABSTRACT

Background. Spinal pain is the most common manifestation of the disturbed structure and function of the motor organ. Trade sector workers run a high risk of the spine overload.

Objectives was to analyze the relationship between spinal pain and such variables as: age, gender, education, and work seniority.

Material and methods. This survey-based study was conducted in 2013, using the Visual Analogue Scale and the questionnaire concerning characteristics of the study group. It involved 200 workers of the trade sector stores the food industry in Choszczno.

Results. Lumbar pain was assessed as medium, and neck pain as weak. Respondents complaining of lumbar (58%) and neck pains (56%) were aged 36–55 years. In 78% of cases, lumbar pain affected women. Some 44% of respondents with six-fifteen-years’ work experience suffered from pain.

Conclusions.

  1. The occurrence of spinal pain is quite common among trade workers, and requires applying ergonomic principles.

  2. Age and work seniority increase spinal pain in trade workers.

  3. Lumbar pain is more common among women.

Forum Medycyny Rodzinnej 2016, vol 10, no 2, 95–98

key words: pain, spine, trade

 

 

WSTĘP

Ból to nieprzyjemne doznanie czuciowe i emocjonalne [1]. Wśród czynników ryzyka zespołów bólowych kręgosłupa wyróżnia się: pracę fizyczną, brak ergonomii pracy, dźwiganie, pozycje siedzące, stres, otyłość i staż pracy [2]. Handlowcy to grupa szczególnie narażona na przeciążenia układu ruchu i działanie czynników mechanicznych przekraczających wytrzymałość fizyczną organizmu.

Cel pracy była analiza zależności między występowaniem dolegliwości bólowych kręgosłupa a wiekiem, płcią, wykształceniem, czasem i stażem pracy.

 

MATERIAŁ I METODY

Wykorzystano metodę sondażu diagnostycznego, narzędziem był kwestionariusz ankiety oraz analogowo-wzrokowa skala bólu (VAS, Visual Analogue Scale). W badaniu wykorzystano punktację od 0 do 4, gdzie: 0 oznacza brak bólu, a 4 — bardzo silny ból. Badania przeprowadzono w 2013 roku wśród 200 handlowców miasta Choszczna. Spośród badanych kobiety stanowiły 81%, a mężczyźni 19%. Wiek badanych wahał się od 25 do 60 lat. Większość badanych legitymowała się wykształceniem średnim (56,5%) i wyższym (24,5%). Badani w 24,5% pracowali zawodowo 6–10 lat, 24% — 1–5 lat, 21,5% — 11–15 lat. Spośród badanych 74,5% pracowało 8 godzin dziennie, 24% — 5 godzin, 24,5% — 12 godzin. Uzyskane dane zakodowano w arkuszu Excel. Obliczenia i analizę statystyczną wykonano w pakiecie STATISTICA 10 PL. Zastosowano statystyki opisowe i obliczenia procentowe. Wykorzystano test t-Studenta oraz test Chi-kwadrat. Przyjęto wartość prawdopodobieństwa p < 0,05.

 

WYNIKI

Badani w 43% ocenili ból w lędźwiowym odcinku na 2 punkty, czyli średnio nasilony. Słaby ból umożliwiający chodzenie wskazało 23%. Silny wymagający leżenia i stosowania leków odczuwało 12,5%, bardzo silny powodujący zmiany w zachowaniu odczuwało 1,5% (tab. 1).

 

Tabela 1

Nasilenie dolegliwości bólowych w odcinku lędźwiowym

Skala VAS

N = 200

(N = 100%)

0

brak bólu

1

ból słaby, umożliwiający chodzenie, pracę

2

ból średni, utrudniający chodzenie

3

ból silny, wymagający leżenia i stosowania leków przeciwbólowych

4

bardzo silny ból, powodujący zmiany w zachowaniu

Odcinek lędźwiowy

40 (20%)

46 (23%)

86 (43%)

25 (12,5%)

3 (1,5%)

 

Nasilenie bólu w obrębie kręgosłupa szyjnego na 1 punkt oceniło 45% badanych. Średni ból odczuwało 28% badanych. Zaledwie 2% oceniło nasilenie bólu na 3 lub 4 punkty (tab. 2).

 

Tabela 2

Nasilenie dolegliwości bólowych w odcinku szyjnym

Skala VAS

N = 200

(N = 100%)

0

brak bólu

1

ból słaby, umożliwiający chodzenie, pracę

2

ból średni, utrudniający chodzenie

3

ból silny, wymagający leżenia i stosowania leków przeciwbólowych

4

bardzo silny ból, powodujący zmiany w zachowaniu

Odcinek szyjny

50 (25%)

90 (45%)

56 (28%)

3 (1,5%)

1 (0,5%)

 

Analiza zależności między występowaniem bólu a zmiennymi (osoby z bólem), wykazała zależności między wiekiem a bólem w odcinku lędźwiowym. Spośród deklarujących ból 58,12% to osoby w przedziale wiekowym 36–55 lat. Analiza wykazała zależność między płcią a bólem. Wśród deklarujących ból aż 78,13% stanowiły kobiety. Nie wykazano zależności miedzy poziomem wykształcenia a bólem. Analiza wykazała zależności między stażem pracy a bólem. Staż pracy osób deklarujących ból (44,37%) mieścił się w przedziale 6–15 lat. Wykazano zależności między czasem pracy a bólem. Spośród osób deklarujących ból 75% pracowało w systemie 8-godzinnym (tab. 3).

 

Tabela 3

Analiza dolegliwości bólowych odcinka lędźwiowego względem zmiennych

Dolegliwości bólowe a zmienne

Lędźwiowy odcinek kręgosłupa

N = 160

Wiek

p = 0,001

χ2 = 19,516

Płeć

p = 0,038

χ2 = 4,296

Wykształcenie

p = 0,164

χ2 = 5,103

Staż pracy

p = 0,000

χ2 = 29,042

Czas pracy

p = 0,000

χ2 = 16,787

 

Ocena zależności między występowaniem bólu w odcinku szyjnym a zmiennymi (osoby z bólem) wykazała występowanie zależności między wiekiem a bólem. Wśród deklarujących ból 56,66% to osoby w wieku 36–55 lat. Nie wykazano zależności między płcią a występowaniem bólu w tym odcinku, podobnie jak między wykształceniem a bólem. W badaniu wykazano zależność między stażem pracy a bólem. Spośród osób deklarujących ból 44% to osoby pracujące 6–15 lat (tab. 4).

 

Tabela 4

Analiza dolegliwości bólowych odcinka szyjnego względem zmiennych

Dolegliwości bólowe a wybrane zmienne

Szyjny odcinek kręgosłupa

N = 150

Wiek

p = 0,001

χ2 = 20,085

Płeć

p = 0,145

χ2 = 2,122

Wykształcenie

p = 0,634

χ2 = 1,710

Staż pracy

p = 0,010

χ2 = 18,290

Czas pracy

p = 0,413

χ2 = 2,861

 

DYSKUSJA

Dolegliwości bólowe kręgosłupa kwalifikowane są jako problem leczniczy i społeczny [3]. Klimaszewska podaje, że na ból kręgosłupa, przynajmniej raz w roku, skarży się około 80% populacji [4]. W grupie zawodów, w których odnotowuje się występowanie dolegliwości szkieletowych związanych z pracą WRMSD (Work Related Musculoskeletal Disorders), podaje zawód sprzedawcy [5]. W badaniach własnych wykazano, że największy odsetek handlowców, czyli 43%, oceniło ból w odcinku lędźwiowym jako średnio nasilony, natomiast w odcinku szyjnym 45% badanych deklarowało ból o słabym nasileniu. Ból częściej dotyczył kobiet. Potwierdzeniem są badania Depy i Drużbickiego, w których u kobiet występowały większe dolegliwości niż u mężczyzn [6]. Podając za Sałacką i wsp., kobiety z bólem kręgosłupa częściej zgłaszają się do lekarza [7]. Paprocka i wsp. wykazali, że zespół bólowy dolnego odcinka występuje aż u 70–80% osób do 20. roku życia, a częstość jego występowania wzrasta z wiekiem, stażem pracy i częściej dotyczy kobiet [8]. Wykazano występowanie zależności między stażem pracy a bólem kręgosłupa (p = 0,000). Według Głodzika i wsp. największa grupa badanych odczuwających ból odcinka lędźwiowego (22%) i szyjnego (28%) pracowała powyżej 30 lat [9].

Z przeprowadzonych badań i oceny skali problemu bólu kręgosłupa w grupie handlowców można wnioskować, że są oni grupą zawodową szczególnie narażoną na występowanie zespołów bólowych.

 

WNIOSKI

  1. Występowanie dolegliwości bólowych kręgosłupa jest dość częstym zjawiskiem u handlowców, wymagającym przestrzegania zasad ergonomii pracy.

  2. Wiek i staż pracy przyczyniają się do nasilenia bólu kręgosłupa u handlowców.

  3. Dolegliwości bólowe odcinka lędźwiowego częściej występują u kobiet.

 

Adres do korespondencji:

dr n. med. Katarzyna Augustyniuk

Zakład Pielęgniarstwa, Pomorski Uniwersytet Medyczny w Szczecinie

e-mail: augustyniuk@poczta.onet.pl

 

PIŚMIENNICTWO

  1. Loeser J.D. The Kyoto protocol of IASP Basic Pain Terminology. Pain 2008; 137: 473–477.

  2. Głodzik J., Kurek M., Curyło M., Aleksander P., Raczkowski J.W. Ograniczenia funkcjonalne związane z bólami kręgosłupa wśród zawodowych kierowców. Kwart. Ortop. 2012; 3: 316–317.

  3. Gałuszka G., Gałuszka R., Lewicki R., Wybraniec-Lewicka B. Ocena poziomu funkcjonowania pacjentów z nawracającymi bólami kręgosłupa odcinka lędźwiowo krzyżowego. Kwart. Ortop. 2009; 4: 431–438.

  4. Klimaszewska K., Krajewska-Kułak E., Kondzior D., Kowalczuk K., Jankowiak B. Jakość życia pacjentów z zespołami bólowymi odcinka lędźwiowego kręgosłupa. Prob. Pielęg. 2011; 19: 47–54.

  5. Punnett L., Wegman D. Work-related musculoskeletal disorders: the epidemiologic evidence and the debate. J. Electromyogr. Kinesiol. 2004; 14: 13–23.

  6. Depa A., Drużbicki M. Ocena częstości występowania zespołów bólowych lędźwiowego odcinka kręgosłupa w zależności od charakteru wykonywanej pracy. Przegląd Medyczny Uniwersytetu Rzeszowskiego 2008; 1: 34–41.

  7. Sałacka A., Hornowska I., Późniak J., Kotkowiak L., Michoń P. Ostre zespoły bólowe kręgosłupa w praktyce lekarza rodzinnego. Fam. Med. Prim. Care Rev. 2009; 11: 479–480.

  8. Paprocka J., Jamróz E., Głuszkiewicz E., Klimczak A., Kluczewska E., Marszał E. Zespoły bólowe kręgosłupa u dzieci. Wiad. Lek. 2008; 61: 183–189.

  9. Głodzik J., Kurek M., Curyło M., Aleksander P., Raczkowski J.W. Ograniczenia funkcjonalne związane z bólami kręgosłupa wśród zawodowych kierowców. Kwart. Ortop. 2012; 3: 316–317.

Ważne: serwis https://journals.viamedica.pl/ wykorzystuje pliki cookies. Więcej >>

Używamy informacji zapisanych za pomocą plików cookies m.in. w celach statystycznych, dostosowania serwisu do potrzeb użytkownika (np. język interfejsu) i do obsługi logowania użytkowników. W ustawieniach przeglądarki internetowej można zmienić opcje dotyczące cookies. Korzystanie z serwisu bez zmiany ustawień dotyczących cookies oznacza, że będą one zapisane w pamięci komputera. Więcej informacji można znaleźć w naszej Polityce prywatności.

Czym są i do czego służą pliki cookie możesz dowiedzieć się na stronie wszystkoociasteczkach.pl.

Czasopismo Forum Medycyny Rodzinnej dostęne jest również w Ikamed - księgarnia medyczna

Wydawcą serwisu jest "Via Medica sp. z o.o." sp.k., ul. Świętokrzyska 73, 80–180 Gdańsk

tel.:+48 58 320 94 94, faks:+48 58 320 94 60, e-mail: viamedica@viamedica.pl