Ocena stanu wiedzy mieszkanek Sokółki na temat profilaktyki osteoporozy

WYBRANE PROBLEMY KLINICZNE

Andrzej Borzęcki, Barbara Sokołowska, Marzena Sawicka, Diana Piaszczyk

Katedra Zdrowia, Państwowa Szkoła Wyższa im. Papieża Jana Pawła II, Biała Podlaska

Ocena stanu wiedzy mieszkanek Sokółki na temat profilaktyki osteoporozy

Assessment of knowledge about osteoporosis prevention among female residents of Sokółka

STRESZCZENIE

Wstęp. Osteoporoza jest stanem chorobowym, charakteryzującym się postępującym ubytkiem masy kostnej, osłabieniem struktury przestrzennej kości, a w konsekwencji zwiększoną podatnością na złamania. Wiele czynników może przyspieszyć przebieg osteoporozy. Należą do nich: zła dieta, palenie tytoniu, nadużywanie alkoholu, mała aktywność fizyczna oraz niedostateczna ekspozycja na światło słoneczne.

Cel pracy. Ocena poziomu wiedzy dotyczącej profilaktyki osteoporozy wśród kobiet w różnym wieku.

Materiał i metody. Badaniami objęto 50 kobiet w wieku 18–65 lat mieszkających w Sokółce w województwie podlaskim. Metodą badawczą był sondaż diagnostyczny przeprowadzony za pomocą autorskiego kwestionariusza ankiety.

Wyniki. Większość badanych kobiet zna istotę osteoporozy. Nie wszystkie jednak potrafią zdefiniować zasady profilaktyki i wymienić czynniki ryzyka powstania tej patologii.

Wnioski. 1. Wiedza dotycząca profilaktyki osteoporozy wśród mieszkanek Sokółki jest niewystarczająca. 2. Konieczne jest rozszerzenie działań edukacyjnych dotyczących zasad profilaktyki osteoporozy i promocji zachowań prozdrowotnych.

Forum Medycyny Rodzinnej 2015, tom 9, nr 3, 264–266

Słowa kluczowe: osteoporoza, profilaktyka

ABSTRACT

Introduction. Osteoporosis is a condition characterized by progressive loss of bone mass, weakening of bone spatial structure and, consequently, increased susceptibility to fractures. Many factors can accelerate the course of osteoporosis. These include poor diet, smoking, alcohol abuse, low physical activity and insufficient exposure to sunlight.

Aim of the study. Assessment of the level of knowledge about the prevention of osteoporosis among women of all ages.

Material and methods. The study included 50 randomly selected women aged 18–65, living in Sokółka in podlaskie voivodship. The research method was a diagnostic survey carried out by means of an author’s questionnaire.

Results. The majority of surveyed women know the essence of osteoporosis. However, not all of them are able to define the rules of its preventing and list the risk factors of this pathology.

Conclusions. 1. Knowledge about osteoporosis prevention among residents of Sokółka is insufficient. 2. It is necessary to expand educational activities on the principles of osteoporosis prevention and promotion of healthy behaviors.

Forum Medycyny Rodzinnej 2015, vol 9, no 3, 264–266

Key words: osteoporosis, prevention

WSTĘP

Osteoporoza jest stanem chorobowym, charakteryzującym się postępującym ubytkiem masy kostnej, osłabieniem struktury przestrzennej kości, a w konsekwencji zwiększoną podatnością na złamania. Najczęściej występuje osteoporoza pierwotna, będąca konsekwencją starzenia się układu szkieletowego [1, 2]. Rzadziej występuje osteoporoza wtórna, będąca wynikiem innych chorób lub stosowania niektórych leków [3].

Osteoporoza inwolucyjna (starcza) jest efektem zachodzących z wiekiem zmian w metabolizmie kości, doprowadzających do ujemnego bilansu kostnego. Patomechanizm tych zmian to głównie obniżenie stężenia hormonów stymulujących kościotworzenie (estrogenów, testosteronu, hormonu wzrostu) oraz upośledzenie gospodarki wapniowo-fosforanowej [4, 5].

W ostatnich latach wzrasta znaczenie problemu osteoporozy, co związane jest z wydłużeniem okresu życia ludzkiego oraz zmiany jego stylu. Wraz z wiekiem wzrasta liczba złamań patologicznych będących konsekwencją osteoporozy [6, 7]. Wiele czynników może przyspieszyć przebieg osteoporozy. Należą do nich: zła dieta, palenie tytoniu, nadużywanie alkoholu, mała aktywność fizyczna oraz niedostateczna ekspozycja na światło słoneczne [8, 9].

CEL PRACY

Celem pracy była ocena poziomu wiedzy mieszkanek Sokółki w województwie podlaskim dotyczącej profilaktyki osteoporozy.

MATERIAŁ I METODY

Badaniami objęto 50 losowo wybranych kobiet w wieku 18–65 lat (średnio 45 lat) mieszkających w Sokółce w województwie podlaskim.

Wykorzystano metodę sondażu diagnostycznego. Narzędziem badawczym był autorski kwestionariusz ankiety. Udział w badaniach był dobrowolny i anonimowy.

WYNIKI

Aż 92% ankietowanych kobiet definiowała osteoporozę jako chorobę kości, która jest przyczyną złamań patologicznych. Tylko 8% respondentek przyznało się do tego, że nie wie, czym jest osteoporoza. Wiedzę na temat osteoporozy mieszkanki Sokółki czerpały głównie z mediów (radio, telewizja, Internet) (tab. 1).

Tabela 1

Źródła informacji o profilaktyce osteoporozy w grupie ankietowanych

Źródło informacji

Odsetek ankietowanych

Media (radio, telewizja, Internet)

46%

Prasa

24%

Ulotki i broszury informacyjne

10%

Personel medyczny

8%

Książki i publikacje naukowe

6%

Rodzina i znajomi

6%

Większość badanych (56%) swój stan wiedzy na temat osteoporozy oceniło na poziomie średnim (ryc. 1).

Rycina 1. Samoocena poziomu wiedzy na temat profilaktyki osteoporozy

Wśród czynników zwiększających ryzyko zachorowania na osteoporozę ankietowane kobiety wymieniały najczęściej nieprawidłowe odżywianie (66%), nadmiar spożywanego alkoholu (49%), małą aktywność fizyczną (49%), nadmiar wypijanej kawy (43%) oraz palenie papierosów (22%) (tab. 2).

Tabela 2

Czynniki zwiększające ryzyko osteoporozy w opinii badanych kobiet

Czynniki ryzyka

Odsetek ankietowanych

Nieprawidłowe odżywianie

66%

Nadmiar alkoholu

49%

Mała aktywność fizyczna

49%

Nadmiar wypijanej kawy

43%

Palenie papierosów

22%

Obciążenie rodzinne

13%

Otyłość

10%

Brak wiedzy

2%

Zdaniem 82% ankietowanych najlepszym źródłem wapnia oraz witaminy D3 jest mleko i jego przetwory (ryc. 2).

Rycina 2. Główne źródła wapnia i witaminy D3 w opinii ankietowanych

Podstawowym badaniem wykorzystywanym do diagnostyki osteoporozy według ponad połowy badanych (64%) jest badanie densymetryczne, 20% ankietowanych wskazało na badanie rentgenowskie, 10% na badanie krwi, 2% na badanie USG; 2% ankietowanych kobiet przyznało się do braku wiedzy na ten temat (ryc. 3).

Rycina 3. Badania diagnozujące osteoporozę w opinii ankietowanych kobiet

DYSKUSJA

Osteoporoza została zaliczona przez Światową Organizację Zdrowia do listy chorób cywilizacyjnych. Istotne znaczenie w jej profilaktyce ma prawidłowe odżywianie się, aktywność fizyczna, unikanie używek, a w przypadku kobiet po menopauzie substytucyjne przyjmowanie estrogenów [10]. Zmiany pourazowe, będące konsekwencją osteoporozy, są źródłem dolegliwości bólowych, które utrudniają normalne funkcjonowanie. Patologiczne złamania wymagają często długotrwałego unieruchomienia, co stwarza dodatkowo zwiększenie ryzyka powikłań zakrzepowo-zatorowych [7, 11, 12]. Monitorowanie wiedzy społeczeństwa dotyczącej osteoporozy jest ważnym elementem w planowaniu działań profilaktycznych [13].

Przeprowadzone badania wskazały, że stan wiedzy mieszkanek Sokółki na temat profilaktyki osteoporozy jest niewystarczający. Mimo że większość respondentek potrafiła zdefiniować osteoporozę, to jednak nie wszystkie badane kobiety potrafiły wymienić czynniki ryzyka i elementy skutecznej profilaktyki. Podobne wyniki badań uzyskali inni autorzy [14]. Brak wystarczającej wiedzy na temat osteoporozy stwarza konieczność intensywnego działania jednostkom odpowiedzialnym za edukację zdrowotną. W Polsce za mało uwagi poświęca się edukacji w profilaktyce osteoporozy [13]. Dlatego też należy zwiększyć działania edukacyjne w zakresie podstawowej wiedzy na temat osteoporozy, profilaktyki i stylu życia.

WNIOSKI

  1. Wiedza dotycząca profilaktyki osteoporozy wśród mieszkanek Sokółki jest niewystarczająca.

  2. Konieczne jest rozszerzenie działań edukacyjnych dotyczących zasad profilaktyki osteoporozy i promocji zachowań prozdrowotnych.

Adres do korespondencji:

prof. dr hab. n. med. Andrzej Borzęcki

Katedra Zdrowia PSW

ul. Sidorska 95/97, Biała Podlaska

e-mail: andbo5@interia.pl

PIŚMIENNICTWO

  1. Rajska-Neumann A. Osteoporoza — definicja, epidemiologia, rozpoznawanie, leczenie i profilaktyka. Farmacja współczesna 2008; 1: 47–53.

  2. Matuszewska A., Wiland P. Rozpoznawanie osteoporozy w XXI wieku. Przegl. Reumatol. 2009; 6: 4–5.

  3. Rell-Bakalarska M. Osteoporozy wtórne. Terapia 2006; 3: 47–51.

  4. Guła Z., Korkosz M. Osteoporoza w wieku podeszłym — patogeneza, ocena ryzyka złamań i skuteczność przeciwzłamaniowa leków. Gerontologia Polska 2010; 18: 107–113.

  5. Marcinowska-Suchowierska E., Czerwiński E., Badurski J., Walicka M., Tałałaj M. Osteoporoza — diagnostyka i terapia u osób starszych. Postępy Nauk Medycznych 2011; 5: 410–423.

  6. Kanis J.A. Diagnosis of osteoporosis and assessment of fracture risk. Lancet 2002; 359: 1929–1936.

  7. Gold D.T. The nonskeletal consequences of osteoporotic fractures. Psychologic and social outcomes. Rheum. Dis. Clin. North Am. 2001; 27: 255–262.

  8. Badurski J.E., Czerwiński E., Marcinkowska-Suchowierska E. Zalecenia Polskiej Fundacji Osteoporozy i Polskiego Towarzystwa Osteoartrologii wobec osteoporozy. Ortopedia Traumatologia Rehabilitacja 2007; 9 (supl. 2): 45–64.

  9. Górecki A., Marczyński W., Czerwiński E., Chmielewski D. Zasady profilaktyki, rozpoznawania i leczenia osteoporotycznych złamań kości. Postępy Nauk Medycznych 2008; 6: 360–363.

  10. Skowrońska-Jóźwiak E. Osteoporoza — aktualności roku 2009. Nowa Klinika 2010; 17: 419–420.

  11. Marcinowska-Suchowierska E., Sawicka A. Wapń i witamina D w prewencji złamań osteoporotycznych. Postępy Nauk Medycznych 2012; 3: 273–279.

  12. Marcinowska-Suchowierska E., Czerwiński E., Bandurski E. i wsp. Osteoporoza — diagnostyka i terapia u osób starszych. Postępy Nauk Medycznych 2011; 5: 410–423.

  13. Szałek E. Edukacja pacjentek w okresie menopauzalnym i postmenopauzalnym w zakresie osteoporozy. Farmacja współczesna 2013; 6: 51–56.

  14. Ochota A., Mroczek M. Porównanie wiedzy kobiet po 40. roku życia i studentek fizjoterapii na temat osteoporozy. Zamojskie Studia i Materiały 2012; 1: 127–130.

Regulamin

Ważne: serwis https://journals.viamedica.pl/ wykorzystuje pliki cookies. Więcej >>

Używamy informacji zapisanych za pomocą plików cookies m.in. w celach statystycznych, dostosowania serwisu do potrzeb użytkownika (np. język interfejsu) i do obsługi logowania użytkowników. W ustawieniach przeglądarki internetowej można zmienić opcje dotyczące cookies. Korzystanie z serwisu bez zmiany ustawień dotyczących cookies oznacza, że będą one zapisane w pamięci komputera. Więcej informacji można znaleźć w naszej Polityce prywatności.

Czym są i do czego służą pliki cookie możesz dowiedzieć się na stronie wszystkoociasteczkach.pl.

Czasopismo Forum Medycyny Rodzinnej dostęne jest również w Ikamed - księgarnia medyczna

Wydawcą serwisu jest "Via Medica sp. z o.o." sp.k., ul. Świętokrzyska 73, 80–180 Gdańsk

tel.:+48 58 320 94 94, faks:+48 58 320 94 60, e-mail: viamedica@viamedica.pl