dostęp otwarty

Tom 14, Nr 1 (2018)
Artykuły przeglądowe
Pobierz cytowanie

Heterogenność etiopatogenezy stwardnienia rozsianego w kontekście danych klinicznych, immunohistochemicznych, autopsyjnych oraz aktualnych możliwości terapeutycznych

Łukasz Rzepiński, Zdzisław Maciejek
Pol. Przegl. Neurol 2018;14(1):1-9.

dostęp otwarty

Tom 14, Nr 1 (2018)
Artykuły przeglądowe

Streszczenie

Stwardnienie rozsiane (SM, sclerosis multiplex) jest przewlekłą, zapalno-demielinizacyjną i neurozwyrodnieniową chorobą ośrodkowego układu nerwowego (OUN) o złożonej etiologii. W przeszłości postulowano różnorodne teorie patogenezy tej choroby, uwzględniając między innymi koncepcję naczyniową, infekcyjną, toksyczną, metaboliczną, alergiczną, a ostatecznie — autoimmunologiczną. Obecnie przyjmuje się, że zachorowanie na SM jest wynikiem współistnienia podatności genetycznej organizmu do określonej reakcji immunologicznej przeciwko antygenom OUN gospodarza, w odpowiedzi na czynniki środowiskowe. Duża heterogenność naturalnego przebiegu choroby oraz zależna od wariantu klinicznego odpowiedź na stosowane leczenie sugeruje jednak odmienną patogenezę poszczególnych postaci SM. Przytaczany najczęściej schemat rozwoju choroby oparty na modelu eksperymentalnego, autoimmunologicznego zapalenia mózgu oraz rdzenia kręgowego, ma coraz więcej ograniczeń i jedynie częściowo przedstawia immunopatogenezę stwardnienia rozsianego, głównie postaci rzutowo-remisyjnej. Postać pierwotnie postępująca jest skąpo reprezentowana w tym modelu, a w jej rozwoju stwierdza się dominującą rolę wrodzonych cech układu odpornościowego. Wraz z postępem badań eksperymentalnych oraz pojawieniem się nowych możliwości farmakoterapii ustalono, że poza postulowaną wcześniej dominującą rolą limfocytów T, istotne znaczenie w immunopatogenezie stwardnienia rozsianego odgrywa odpowiedź humoralna, a udział zarówno wrodzonych, jak i nabytych właściwości układu odpornościowego jest różny w wariancie rzutowo-remisyjnym i pierwotnie postępującym choroby. W niniejszym artykule przedstawiono podsumowanie aktualnego stanu wiedzy na temat etiopatogenezy stwardnienia rozsianego, z uwzględnieniem odrębności poszczególnych postaci choroby oraz informacji pozyskanych dzięki zastosowaniu różnych form farmakoterapii.

Streszczenie

Stwardnienie rozsiane (SM, sclerosis multiplex) jest przewlekłą, zapalno-demielinizacyjną i neurozwyrodnieniową chorobą ośrodkowego układu nerwowego (OUN) o złożonej etiologii. W przeszłości postulowano różnorodne teorie patogenezy tej choroby, uwzględniając między innymi koncepcję naczyniową, infekcyjną, toksyczną, metaboliczną, alergiczną, a ostatecznie — autoimmunologiczną. Obecnie przyjmuje się, że zachorowanie na SM jest wynikiem współistnienia podatności genetycznej organizmu do określonej reakcji immunologicznej przeciwko antygenom OUN gospodarza, w odpowiedzi na czynniki środowiskowe. Duża heterogenność naturalnego przebiegu choroby oraz zależna od wariantu klinicznego odpowiedź na stosowane leczenie sugeruje jednak odmienną patogenezę poszczególnych postaci SM. Przytaczany najczęściej schemat rozwoju choroby oparty na modelu eksperymentalnego, autoimmunologicznego zapalenia mózgu oraz rdzenia kręgowego, ma coraz więcej ograniczeń i jedynie częściowo przedstawia immunopatogenezę stwardnienia rozsianego, głównie postaci rzutowo-remisyjnej. Postać pierwotnie postępująca jest skąpo reprezentowana w tym modelu, a w jej rozwoju stwierdza się dominującą rolę wrodzonych cech układu odpornościowego. Wraz z postępem badań eksperymentalnych oraz pojawieniem się nowych możliwości farmakoterapii ustalono, że poza postulowaną wcześniej dominującą rolą limfocytów T, istotne znaczenie w immunopatogenezie stwardnienia rozsianego odgrywa odpowiedź humoralna, a udział zarówno wrodzonych, jak i nabytych właściwości układu odpornościowego jest różny w wariancie rzutowo-remisyjnym i pierwotnie postępującym choroby. W niniejszym artykule przedstawiono podsumowanie aktualnego stanu wiedzy na temat etiopatogenezy stwardnienia rozsianego, z uwzględnieniem odrębności poszczególnych postaci choroby oraz informacji pozyskanych dzięki zastosowaniu różnych form farmakoterapii.

Pobierz cytowanie

Słowa kluczowe

stwardnienie rozsiane, immunopatogeneza, odporność wrodzona i nabyta

Informacje o artykule
Tytuł

Heterogenność etiopatogenezy stwardnienia rozsianego w kontekście danych klinicznych, immunohistochemicznych, autopsyjnych oraz aktualnych możliwości terapeutycznych

Czasopismo

Polski Przegląd Neurologiczny

Numer

Tom 14, Nr 1 (2018)

Strony

1-9

Rekord bibliograficzny

Pol. Przegl. Neurol 2018;14(1):1-9.

Słowa kluczowe

stwardnienie rozsiane
immunopatogeneza
odporność wrodzona i nabyta

Autorzy

Łukasz Rzepiński
Zdzisław Maciejek

Referencje (73)
  1. Lassmann H, Brück W, Lucchinetti CF. The immunopathology of multiple sclerosis: an overview. Brain Pathol. 2007; 17(2): 210–218.
  2. Sadovnick AD, Ebers GC. Epidemiology of multiple sclerosis: a critical overview. Can J Neurol Sci. 1993; 20(1): 17–29.
  3. Rosati G. The prevalence of multiple sclerosis in the world: an update. Neurol Sci. 2001; 22(2): 117–139.
  4. Koch-Henriksen N, Sørensen PS. The changing demographic pattern of multiple sclerosis epidemiology. Lancet Neurol. 2010; 9(5): 520–532.
  5. Compston DA, Matthews WB, McDonald WI, Ebers G, Wekerle H, Lassmann H. McAlpine's multiple sclerosis. 3rd ed. Churchill Livingstone, Edinburgh, Scotland 1998.
  6. Orrell RW. Multiple Sclerosis: The History of a Disease. J R Soc Med. 2005; 98(6): 289.
  7. Bonek R. Analiza naturalnego przebiegu stwardnienia rozsianego z uwzględnieniem monitorowania rezonansem magnetycznym. Rozprawa doktorska. Uniwersytet Medyczny w Łodzi Łódź, 2009.
  8. Mirowska-Guzel D. Rola rzutów oraz zasady stosowania glikokortykosteroidów w stwardnieniu rozsianym. Aktualn Neurol. 2016; 16(3): 131–135.
  9. Confavreux C, Vukusic S. Natural history of multiple sclerosis: a unifying concept. Brain. 2006; 129(Pt 3): 606–616.
  10. Jacobs LD, Wende KE, Brownscheidle CM, et al. A profile of multiple sclerosis: the New York State Multiple Sclerosis Consortium. Mult Scler. 1999; 5(5): 369–376.
  11. Lublin FD, Reingold SC. Defining the clinical course of multiple sclerosis: results of an international survey. National Multiple Sclerosis Society (USA) Advisory Committee on Clinical Trials of New Agents in Multiple Sclerosis. Neurology. 1996; 46(4): 907–911.
  12. Marburg O. Die sogenannte ”akute Multiple Sklerose”. Jahrb Psychiatre. 1906; 27: 211–312.
  13. Lublin FD, Reingold SC, Cohen JA, et al. Defining the clinical course of multiple sclerosis: the 2013 revisions. Neurology. 2014; 83(3): 278–286.
  14. Steinman L, Zamvil SS. How to successfully apply animal studies in experimental allergic encephalomyelitis to research on multiple sclerosis. Ann Neurol. 2006; 60(1): 12–21.
  15. Martin R, McFarland H, McFarlin D. Immunological Aspects of Demyelinating Diseases. Annual Review of Immunology. 1992; 10(1): 153–187.
  16. Gourraud PA, Harbo HF, Hauser SL, et al. The genetics of multiple sclerosis: an up-to-date review. Immunol Rev. 2012; 248(1): 87–103.
  17. Hemmer B, Kerschensteiner M, Korn T. Role of the innate and adaptive immune responses in the course of multiple sclerosis. Lancet Neurol. 2015; 14(4): 406–419.
  18. Ginhoux F, Greter M, Leboeuf M, et al. Fate mapping analysis reveals that adult microglia derive from primitive macrophages. Science. 2010; 330(6005): 841–845.
  19. Geissmann F, Gordon S, Hume DA, et al. Unravelling mononuclear phagocyte heterogeneity. Nat Rev Immunol. 2010; 10(6): 453–460.
  20. Josefowicz SZ, Lu LF, Rudensky AY. Regulatory T cells: mechanisms of differentiation and function. Annu Rev Immunol. 2012; 30: 531–564.
  21. Waldner H, Collins M, Kuchroo VK. Activation of antigen-presenting cells by microbial products breaks self tolerance and induces autoimmune disease. J Clin Invest. 2004; 113(7): 990–997.
  22. Sawcer S, Hellenthal G, Pirinen M, et al. International Multiple Sclerosis Genetics Consortium, Wellcome Trust Case Control Consortium 2. Genetic risk and a primary role for cell-mediated immune mechanisms in multiple sclerosis. Nature. 2011; 476(7359): 214–219.
  23. Beecham AH, Patsopoulos NA, Xifara DK, et al. International Multiple Sclerosis Genetics Consortium (IMSGC), Wellcome Trust Case Control Consortium 2 (WTCCC2), International IBD Genetics Consortium (IIBDGC). Analysis of immune-related loci identifies 48 new susceptibility variants for multiple sclerosis. Nat Genet. 2013; 45(11): 1353–1360.
  24. Parnell GP, Booth DR. The Multiple Sclerosis (MS) Genetic Risk Factors Indicate both Acquired and Innate Immune Cell Subsets Contribute to MS Pathogenesis and Identify Novel Therapeutic Opportunities. Front Immunol. 2017; 8: 425.
  25. Sawcer S, Hellenthal G, Pirinen M, et al. International Multiple Sclerosis Genetics Consortium, Wellcome Trust Case Control Consortium 2. Genetic risk and a primary role for cell-mediated immune mechanisms in multiple sclerosis. Nature. 2011; 476(7359): 214–219.
  26. Ramagopalan SV, Dyment DA, Ebers GC. Genetic epidemiology: the use of old and new tools for multiple sclerosis. Trends Neurosci. 2008; 31(12): 645–652.
  27. Ascherio A, Munger KL. Epidemiology of Multiple Sclerosis: From Risk Factors to Prevention-An Update. Semin Neurol. 2016; 36(2): 103–114.
  28. Korn T, Mitsdoerffer M, Kuchroo VK. Immunological basis for the development of tissue inflammation and organ-specific autoimmunity in animal models of multiple sclerosis. Results Probl Cell Differ. 2010; 51: 43–74.
  29. Zamvil SS, Mitchell DJ, Moore AC, et al. T-cell epitope of the autoantigen myelin basic protein that induces encephalomyelitis. Nature. 1986; 324(6094): 258–260.
  30. Tuohy VK, Sobel RA, Lees MB. Susceptibility to PLP-induced EAE is regulated by non-H-2 genes. Ann N Y Acad Sci. 1988; 540: 709–711.
  31. Mendel I, Kerlero de Rosbo N, Ben-Nun A. A myelin oligodendrocyte glycoprotein peptide induces typical chronic experimental autoimmune encephalomyelitis in H-2b mice: fine specificity and T cell receptor V beta expression of encephalitogenic T cells. Eur J Immunol. 1995; 25(7): 1951–1959.
  32. Takeshita Y, Ransohoff RM. Inflammatory cell trafficking across the blood-brain barrier: chemokine regulation and in vitro models. Immunol Rev. 2012; 248(1): 228–239.
  33. Bar-Or A, Fawaz L, Fan B, et al. Abnormal B-cell cytokine responses a trigger of T-cell-mediated disease in MS? Ann Neurol. 2010; 67(4): 452–461.
  34. Compston A, Coles A. Multiple sclerosis. Lancet. 2008; 372(9648): 1502–1517.
  35. Perry VH, Nicoll JAR, Holmes C. Microglia in neurodegenerative disease. Nat Rev Neurol. 2010; 6(4): 193–201.
  36. van der Veen BS, de Winther MPJ, Heeringa P. Myeloperoxidase: molecular mechanisms of action and their relevance to human health and disease. Antioxid Redox Signal. 2009; 11(11): 2899–2937.
  37. Frischer JM, Bramow S, Dal-Bianco A, et al. The relation between inflammation and neurodegeneration in multiple sclerosis brains. Brain. 2009; 132(Pt 5): 1175–1189.
  38. Waxman SG, et al. Axonal conduction and injury in multiple sclerosis: the role of sodium channels. Nat Rev Neurosci. 2006; 7(12): 932–941.
  39. Friese MA, Craner MJ, Etzensperger R, et al. Acid-sensing ion channel-1 contributes to axonal degeneration in autoimmune inflammation of the central nervous system. Nat Med. 2007; 13(12): 1483–1489.
  40. Werner P, Pitt D, Raine CS. Multiple sclerosis: altered glutamate homeostasis in lesions correlates with oligodendrocyte and axonal damage. Ann Neurol. 2001; 50(2): 169–180.
  41. Srinivasan R, Sailasuta N, Hurd R, et al. Evidence of elevated glutamate in multiple sclerosis using magnetic resonance spectroscopy at 3 T. Brain. 2005; 128(Pt 5): 1016–1025.
  42. Bakiri Y, Burzomato V, Frugier G, et al. Glutamatergic signaling in the brain's white matter. Neuroscience. 2009; 158(1): 266–274.
  43. Caprariello AV, Mangla S, Miller RH, et al. Apoptosis of oligodendrocytes in the central nervous system results in rapid focal demyelination. Ann Neurol. 2012; 72(3): 395–405.
  44. Miller SD, Karpus WJ, Davidson TS. Experimental autoimmune encephalomyelitis in the mouse. Curr Protoc Immunol. 2010; Chapter 15: Unit 15.1.
  45. Antel J, Antel S, Caramanos Z, et al. Primary progressive multiple sclerosis: part of the MS disease spectrum or separate disease entity? Acta Neuropathol. 2012; 123(5): 627–638.
  46. Ciccarelli O, Barkhof F, Bodini B, et al. Pathogenesis of multiple sclerosis: insights from molecular and metabolic imaging. Lancet Neurol. 2014; 13(8): 807–822.
  47. Mahad DH, Trapp BD, Lassmann H. Pathological mechanisms in progressive multiple sclerosis. Lancet Neurol. 2015; 14(2): 183–193.
  48. Trapp BD, Nave KA. Multiple sclerosis: an immune or neurodegenerative disorder? Annu Rev Neurosci. 2008; 31: 247–269.
  49. Inglese M, Oesingmann N, Casaccia P, et al. Progressive multiple sclerosis and gray matter pathology: an MRI perspective. Mt Sinai J Med. 2011; 78(2): 258–267.
  50. Howell OW, Reeves CA, Nicholas R, et al. Meningeal inflammation is widespread and linked to cortical pathology in multiple sclerosis. Brain. 2011; 134(Pt 9): 2755–2771.
  51. Choi SR, Howell OW, Carassiti D, et al. Meningeal inflammation plays a role in the pathology of primary progressive multiple sclerosis. Brain. 2012; 135(Pt 10): 2925–2937.
  52. Peterson JW, Bö L, Mörk S, et al. Transected neurites, apoptotic neurons, and reduced inflammation in cortical multiple sclerosis lesions. Ann Neurol. 2001; 50(3): 389–400.
  53. Bartosik-Psujek H. Aktualny model immunopatogenezy stwardnienia rozsianego – nowe możliwości terapeutyczne. Aktual Neurol. 2014; 14(2): 117–123.
  54. Magliozzi R, Howell O, Vora A, et al. Meningeal B-cell follicles in secondary progressive multiple sclerosis associate with early onset of disease and severe cortical pathology. Brain. 2007; 130(Pt 4): 1089–1104.
  55. Bjartmar C, Wujek JR, Trapp BD. Axonal loss in the pathology of MS: consequences for understanding the progressive phase of the disease. J Neurol Sci. 2003; 206(2): 165–171.
  56. Evangelou N, DeLuca GC, Owens T, et al. Pathological study of spinal cord atrophy in multiple sclerosis suggests limited role of local lesions. Brain. 2005; 128(Pt 1): 29–34.
  57. Lucchinetti C, Brück W, Parisi J, et al. Heterogeneity of multiple sclerosis lesions: implications for the pathogenesis of demyelination. Ann Neurol. 2000; 47(6): 707–717, doi: 10.1002/1531-8249(200006)47:6<707::aid-ana3>3.0.co;2-q.
  58. Berkowicz T. Skuteczność różnych preparatów interferonu beta w stwardnieniu rozsianym. Przegląd otwartych badań porównawczych. Neuropsychiatr Neuropsychol. 2012; 7(4): 175–180.
  59. Dhib-Jalbut S, Marks S. Interferon-beta mechanisms of action in multiple sclerosis. Neurology. 2010; 74 Suppl 1: S17–S24.
  60. Markowitz CE. Interferon-beta: mechanism of action and dosing issues. Neurology. 2007; 68(24 Suppl 4): S8–11.
  61. Lalive PH, Neuhaus O, Benkhoucha M, et al. Glatiramer acetate in the treatment of multiple sclerosis: emerging concepts regarding its mechanism of action. CNS Drugs. 2011; 25(5): 401–414.
  62. Fazekas F, Berger T, Fabjan TH, et al. Fingolimod in the treatment algorithm of relapsing remitting multiple sclerosis: a statement of the Central and East European (CEE) MS Expert Group. Wien Med Wochenschr. 2012; 162(15-16): 354–366.
  63. http://www.ema.europa.eu.
  64. Loma I, Heyman R. Multiple sclerosis: pathogenesis and treatment. Curr Neuropharmacol. 2011; 9(3): 409–416.
  65. Selmaj K., Fox R.J., Gold R. et al.: Safety and tolerability of BG-12 (dimethyl fumarate) in patients with relapsing-remitting multiple sclerosis: an integrated analysis of the placebo-controlled studies. Presented at the 28th Congress of the European Committee for Treatment and Research in Multiple Sclerosis; P484. France, October 10–13, 2012.
  66. Coles A, Twyman C, Arnold D, et al. CARE-MS II investigators. Alemtuzumab for patients with relapsing multiple sclerosis after disease-modifying therapy: a randomised controlled phase 3 trial. Lancet. 2012; 380(9856): 1829–1839.
  67. Pelfrey CM, Cotleur AC, Zamor N, et al. Immunological studies of mitoxantrone in primary progressive MS. J Neuroimmunol. 2006; 175(1-2): 192–199.
  68. Boster A, Edan G, Frohman E, et al. Multiple Sclerosis Clinical Research Center, Department of Neurology, Wayne State University School of Medicine. Intense immunosuppression in patients with rapidly worsening multiple sclerosis: treatment guidelines for the clinician. Lancet Neurol. 2008; 7(2): 173–183.
  69. Hartung HP, Gonsette R, König N, et al. Mitoxantrone in Multiple Sclerosis Study Group (MIMS). Mitoxantrone in progressive multiple sclerosis: a placebo-controlled, double-blind, randomised, multicentre trial. Lancet. 2002; 360(9350): 2018–2025.
  70. Kita M, Cohen JA, Fox RJ, et al. A phase II trial of mitoxantrone in patients with primary progressive multiple sclerosis; 56th Annual Meeting of the American Academy of Neurology; San Francisco, California; Neurology S12.004, 2004. San Francisco, California, 2004.
  71. Martinelli Boneschi F, Vacchi L, Rovaris M, et al. Mitoxantrone for multiple sclerosis. Cochrane Database Syst Rev. 2013(5): CD002127.
  72. Steinman L, Zamvil SS. Beginning of the end of two-stage theory purporting that inflammation then degeneration explains pathogenesis of progressive multiple sclerosis. Curr Opin Neurol. 2016; 29(3): 340–344.
  73. Martin R, Sospedra M, Rosito M, et al. Current multiple sclerosis treatments have improved our understanding of MS autoimmune pathogenesis. Eur J Immunol. 2016; 46(9): 2078–2090.

Ważne: serwis https://journals.viamedica.pl/ wykorzystuje pliki cookies. Więcej >>

Używamy informacji zapisanych za pomocą plików cookies m.in. w celach statystycznych, dostosowania serwisu do potrzeb użytkownika (np. język interfejsu) i do obsługi logowania użytkowników. W ustawieniach przeglądarki internetowej można zmienić opcje dotyczące cookies. Korzystanie z serwisu bez zmiany ustawień dotyczących cookies oznacza, że będą one zapisane w pamięci komputera. Więcej informacji można znaleźć w naszej Polityce prywatności.

Czym są i do czego służą pliki cookie możesz dowiedzieć się na stronie wszystkoociasteczkach.pl.

 

Wydawcą serwisu jest  "Via Medica sp. z o.o." sp.k., ul. Świętokrzyska 73, 80–180 Gdańsk

tel. +48 58 320 94 94, faks +48 58 320 94 60, e-mail: viamedica@viamedica.pl