Tom 13, Nr 4 (2017)
Artykuł przeglądowy
Opublikowany online: 2018-01-05

dostęp otwarty

Wyświetlenia strony 6353
Wyświetlenia/pobrania artykułu 7620
Pobierz cytowanie

Eksport do Mediów Społecznościowych

Eksport do Mediów Społecznościowych

Drżenie w chorobie Parkinsona — rozpoznawanie i leczenie

Jarosław Sławek1
Pol. Przegl. Neurol 2017;13(4):163-172.

Streszczenie

Drżenie należy do głównych objawów choroby Parkinsona (PD, Parkinson’s disease). Sama jego obecność nie wystarcza jednak do ustalenia rozpoznania — najważniejszym objawem jest spowolnienie ruchowe (bradykinezja). Drżenie jest częstym objawem ruchowym, jest ono najwcześniej widoczne, a przy niewielkim nasileniu innych objawów PD — niekiedy jedynym, który przyczynia się do wstępnego rozpoznania. Z tego powodu jest ono źródłem najczęstszych pomyłek, ponieważ innym schorzeniem z drżeniem w obrazie klinicznym jest drżenie samoistne, które populacyjnie występuje znacznie częściej. W artykule omówiono zasady badania oraz diagnostyki klinicznej i obrazowej, ułatwiające ustalenie właściwego rozpoznania i podjęcie skutecznego leczenia. W zakresie terapii w PD w przypadku drżenia stosuje się takie same leki, co przy innych objawach, ale aż blisko 30% chorych nie reaguje na podawanie lewodopy. Podobnie nie wszyscy pacjenci odpowiadają na podawanie agonistów dopaminy (pramipeksol, ropinirol, rotygotyna i piribedil), ale należy pamiętać, że leki te, mimo przynależności do jednej klasy, różnią się i warto stosować je wymiennie przy braku poprawy w zakresie drżenia. Inne leki w terapii nasilonego drżenia opornego na standardową terapię, które są zalecane w rekomendacjach europejskich, to antycholinergiki, klozapina i propranolol. Ich stosowanie jednak (szczególnie u starszych chorych) wiąże się z wieloma ograniczeniami. Wartą uwagi opcją terapeutyczną jest zastosowanie rasagiliny w leczeniu drżenia. Metaanaliza kilku badań klinicznych, która objęła ponad 3000 chorych, wskazuje, że jest ona skuteczna w leczeniu drżenia, także o znacznym nasileniu. W przypadku braku poprawy po farmakoterapii można spróbować metod interwencyjnych (niedostępne, choć obiecujące leczenie za pomocą wiązki ultradźwięków niewymagające otwierania czaszki, tak zwana terapia skupioną wiązką fali ultradźwiękowej o wysokiej intensywności wykonywana pod kontrolą rezonansu magnetycznego [FUS, focused ultrasound]) i operacyjnych, z których talamotomię wyparły metody głębokiej stymulacji mózgu w zakresie jądra brzusznego pośredniego wzgórza (VIM, ventral intermediate nucleus).

Artykuł dostępny w formacie PDF

Pokaż PDF Pobierz plik PDF

Referencje

  1. Hughes AJ, Daniel SE, Kilford L, et al. Accuracy of clinical diagnosis of idiopathic Parkinson's disease: a clinico-pathological study of 100 cases. J Neurol Neurosurg Psychiatry. 1992; 55(3): 181–184.
  2. Hughes AJ, Daniel SE, Lees AJ. The clinical features of Parkinson's disease in 100 histologically proven cases. Adv Neurol. 1993; 60: 595–599.
  3. Louis ED, Levy G, Mejia-Santana H, et al. Risk of action tremor in relatives of tremor-dominant and postural instability gait disorder PD. Neurology. 2003; 61(7): 931–936.
  4. Tan EK, Lee SS, S FC, et al. Evidence of increased odds of essential tremor in Parkinson's disease. Mov Disord. 2008; 23(7): 993–997.
  5. Minen MT, Louis ED. Emergence of Parkinson's disease in essential tremor: a study of the clinical correlates in 53 patients. Mov Disord. 2008; 23(11): 1602–1605.
  6. Benito-León J, Louis ED, Bermejo-Pareja F, et al. Neurological Disorders in Central Spain Study Group. Risk of incident Parkinson's disease and parkinsonism in essential tremor: a population based study. J Neurol Neurosurg Psychiatry. 2009; 80(4): 423–425.
  7. Coria F, Gimenez-Garcia M, Samaranch L, et al. Nigrostriatal dopaminergic function in subjects with isolated action tremor. Parkinsonism Relat Disord. 2012; 18(1): 49–53.
  8. Wurster I, Abaza A, Brockmann K, et al. Parkinson's disease with and without preceding essential tremor-similar phenotypes: a pilot study. J Neurol. 2014; 261(5): 884–888.
  9. Deeb W, Hu W, Almeida L, et al. Benign tremulous Parkinsonism: a unique entity or another facet of Parkinson's disease? Transl Neurodegener. 2016; 5: 10.
  10. Fahn S, Oakes D, Shoulson I, et al. Parkinson Study Group. Levodopa and the progression of Parkinson's disease. N Engl J Med. 2004; 351(24): 2498–2508.
  11. Batla A, Erro R, Stamelou M, et al. Patients with scans without evidence of dopaminergic deficit: a long-term follow-up study. Mov Disord. 2014; 29(14): 1820–1825.
  12. Jankovic J, McDermott M, Carter J, et al. Variable expression of Parkinson's disease: a base-line analysis of the DATATOP cohort. The Parkinson Study Group. Neurology. 1990; 40(10): 1529–1534.
  13. Eisinger RS, Hess CW, Martinez-Ramirez D, et al. Motor subtype changes in early Parkinson's disease. Parkinsonism Relat Disord. 2017 [Epub ahead of print].
  14. Jankovic J, McDermott M, Carter J, et al. Variable expression of Parkinson's disease: a base-line analysis of the DATATOP cohort. The Parkinson Study Group. Neurology. 1990; 40(10): 1529–1534.
  15. Kipfer S, Stephan MA, Schüpbach WM, et al. Resting tremor in Parkinson disease: a negative predictor of levodopa-induced dyskinesia. Arch Neurol. 2011; 68(8): 1037–1039.
  16. Lees A. The bare essentials: Parkinson's disease. Pract Neurol. 2010; 10(4): 240–246.
  17. Deuschl G, Bain P, Brin M. Consensus statement of the Movement Disorder Society on Tremor. Ad Hoc Scientific Committee. Mov Disord. 1998; 13 Suppl 3: 2–23.
  18. Rajput AH, Rozdilsky B, Ang L. Occurrence of resting tremor in Parkinson's disease. Neurology. 1991; 41(8): 1298–1299.
  19. Louis ED, Levy G, Côte LJ, et al. Clinical correlates of action tremor in Parkinson disease. Arch Neurol. 2001; 58(10): 1630–1634.
  20. Gigante AF, Pellicciari R, Iliceto G, et al. Rest tremor in Parkinson's disease: Body distribution and time of appearance. J Neurol Sci. 2017; 375: 215–219.
  21. Spiegel J, Hellwig D, Samnick S, et al. Striatal FP-CIT uptake differs in the subtypes of early Parkinson's disease. J Neural Transm (Vienna). 2007; 114(3): 331–335.
  22. Rossi C, Frosini D, Volterrani D, et al. Differences in nigro-striatal impairment in clinical variants of early Parkinson's disease: evidence from a FP-CIT SPECT study. Eur J Neurol. 2010; 17(4): 626–630.
  23. Chen W, Hopfner F, Becktepe JS, et al. Rest tremor revisited: Parkinson's disease and other disorders. Transl Neurodegener. 2017; 6: 16.
  24. Schrag A, Ben-Shlomo Y, Quinn N. How valid is the clinical diagnosis of Parkinson's disease in the community? J Neurol Neurosurg Psychiatry. 2002; 73(5): 529–534.
  25. Louis ED, Jurewicz EC, Watner D. Community-based data on associations of disease duration and age with severity of essential tremor: implications for disease pathophysiology. Mov Disord. 2003; 18(1): 90–93.
  26. Rajput AH, Rozdilsky B, Ang L, et al. Significance of parkinsonian manifestations in essential tremor. Can J Neurol Sci. 1993; 20(2): 114–117.
  27. Rudzińska M, Szczudlik A. Atlas ruchów mimowolnych. Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2008.
  28. Sławek J, Friedman A, Bogucki A, Opala G. Choroba Parkinsona i inne zaburzenia ruchowe. Via Medica, Gdańsk 2012.
  29. Benamer H, Patterson J, Grosset D, et al. Accurate differentiation of parkinsonism and essential tremor using visual assessment of [123I]-FP-CIT SPECT imaging: The [123I]-FP-CIT study group. Mov Disord. 2000; 15(3): 503–510, doi: 10.1002/1531-8257(200005)15:3<503::aid-mds1013>3.0.co;2-v.
  30. Berardelli A, Wenning GK, Antonini A, et al. EFNS/MDS-ES/ENS [corrected] recommendations for the diagnosis of Parkinson's disease. Eur J Neurol. 2013; 20(1): 16–34.
  31. Tai Y, Pavese N. Dopamine Imaging in Idiopathic Parkinson Disease and Other Parkinsonisms. Neuroimaging Mov Disord. 2013: 129–141.
  32. Nonnekes J, Timmer MHM, de Vries NM, et al. Unmasking levodopa resistance in Parkinson's disease. Mov Disord. 2016; 31(11): 1602–1609.
  33. Antonini A, Barone P, Ceravolo R, et al. Role of Pramipexole in the Management of Parkinsonʼs Disease. CNS Drug. 2010; 24(10): 829–841.
  34. Pérez-Pérez J, Pagonabarraga J, Martínez-Horta S, et al. Head-to-Head Comparison of the Neuropsychiatric Effect of Dopamine Agonists in Parkinson's Disease: A Prospective, Cross-Sectional Study in Non-demented Patients. Drugs Aging. 2015; 32(5): 401–407.
  35. Schrag A, Keens J, Warner J, et al. Ropinirole Study Group. Ropinirole for the treatment of tremor in early Parkinson's disease. Eur J Neurol. 2002; 9(3): 253–257.
  36. Navan P, Findley LJ, Jeffs JAR, et al. Randomized, double-blind, 3-month parallel study of the effects of pramipexole, pergolide, and placebo on Parkinsonian tremor. Mov Disord. 2003; 18(11): 1324–1331.
  37. Ferreira JJ, Katzenschlager R, Bloem BR, et al. Summary of the recommendations of the EFNS/MDS-ES review on therapeutic management of Parkinson's disease. Eur J Neurol. 2013; 20(1): 5–15.
  38. Pirtosek Z. 'Bad guys' among the antiparkinsonian drugs. Psychiatr Danub. 2009; 21(1): 114–118.
  39. Perry EK, Kilford L, Lees AJ, et al. Increased Alzheimer pathology in Parkinson's disease related to antimuscarinic drugs. Ann Neurol. 2003; 54(2): 235–238.
  40. Weintraub D, Chiang C, Kim HM, et al. Association of Antipsychotic Use With Mortality Risk in Patients With Parkinson Disease. JAMA Neurol. 2016; 73(5): 535–541.
  41. Olanow CW, Rascol O, Hauser R, et al. A Double-Blind, Delayed-Start Trial of Rasagiline in Parkinson's Disease. N Engl J Med. 2009; 364(19): 1268–1278.
  42. Sławek J. Rasagilina w leczeniu choroby Parkinsona. Pol Przegl Neurol. 2016; 12(4): 234–239.
  43. Lew MF. Rasagiline treatment effects on parkinsonian tremor. Int J Neurosci. 2013; 123(12): 859–865.
  44. Reichmann H, Jost WH. Efficacy and tolerability of rasagiline in daily clinical use--a post-marketing observational study in patients with Parkinson's disease. Eur J Neurol. 2010; 17(9): 1164–1171.
  45. Rascol O. Rasagiline in the pharmacotherapy of Parkinson's disease--a review. Expert Opin Pharmacother. 2005; 6(12): 2061–2075.
  46. Hallett M, Albanese A, Dressler D, et al. Evidence-based review and assessment of botulinum neurotoxin for the treatment of movement disorders. Toxicon. 2013; 67: 94–114.
  47. Zaaroor M, Sinai A, Goldsher D, et al. Magnetic resonance-guided focused ultrasound thalamotomy for tremor: a report of 30 Parkinson's disease and essential tremor cases. J Neurosurg. 2017 [Epub ahead of print]: 1–9.
  48. Fishman PS, Frenkel V. Treatment of Movement Disorders With Focused Ultrasound. J Cent Nerv Syst Dis. 2017; 9: 1179573517705670.
  49. Cury RG, Fraix V, Castrioto A, et al. Thalamic deep brain stimulation for tremor in Parkinson disease, essential tremor, and dystonia. Neurology. 2017 [Epub ahead of print].