_09_PPN_2015_4_Przeglad_pismiennictwa

PRZEGLĄD PIŚMIENNICTWA

2720.png

Przegląd piśmiennictwa

1. Yakushiji Y. Cerebral microbleeds: detection, associations and clinical implications. Front. Neurol. Neurosci. 2015; 37: 78–92.

Intensywne badania nad mikrokrwawieniami mózgowymi (CMB, cerebral microbleeds) są prowadzone od późnych lat 90. ubiegłego wieku. W obrazach tomografii rezonansu magnetycznego CMB odpowiadają skupiskom makrofagów obładowanych hemosyderyną. Uznaje się je za istotny, nowy neuroobrazowy marker choroby małych naczyń mózgowia, w tym krwotoku śródmózgowego (ICH, intracerebral hemorrhage). Częstość występowania CMB waha się zależnie od typu choroby (podtypu udaru, schorzeń przebiegających z otępieniem) i jest największa (60%) u chorych z ICH. Związek CMB z wiekiem, nadciśnieniem tętniczym i genotypem apolipoproteiny E zależy od głównego mechanizmu patogenetycznego — arteriopatii nadciśnieniowej lub mózgowej angiopatii amyloidowej (CAA, cerebral amyloid angiopathy). Lokalizacja CMB pomaga w ustaleniu dominującej przyczyny choroby małych naczyń mózgowych; ściśle płatowy typ CMB często odpowiada zaawansowanej CAA, natomiast CMB zlokalizowane w strukturach głębokich, podnamiotowo lub w obu wymienionych obszarach, są związane z nadciśnieniem tętniczym. Mikrokrwawieniom mózgowym mogą towarzyszyć upośledzenie funkcji poznawczych, zwłaszcza wykonawczych, zaburzenia chodu oraz mózgowe incydenty naczyniowe (samoistny ICH jako powikłanie leczenia przeciwzakrzepowego lub trombolizy). Zrozumienie patogenezy CMB związanych z CAA może pomóc w opracowaniu nowych strategii terapeutycznych, w tym zastosowania przeciwciał monoklonalnych skierowanych przeciwko amyloidowi naczyniowemu u chorych z ICH i otępieniem.

2. Raghavan P., Looby S., Bourne T., Wintermark M. Cerebral amyloid angiopathy-related inflammation: a potentially reversible cause of dementia with characteristic imaging findings. J. Neuroradiol. 2015 Oct 12. pii: S0150-9861(15)00118-2 [złożone do druku].

Mózgowa angiopatia amyloidowa z zapaleniem (CAA-I, cerebral amyloid angiopathy with inflammation) jest słabo poznanym klinicznie i radiologicznie podtypem CAA. Autorzy ocenili zmiany w badaniach obrazowych w przebiegu tego rzadkiego schorzenia. W tym celu retrospektywnej analizie poddali dane 9 chorych z CAA-I. Oceniano dane kliniczne oraz z rezonansu magnetycznego — zmiany w istocie białej, efekt masy, mikrokrwawienia i efekt wzmocnienia kontrastowego. Uwzględniono również zastosowane leczenie, rokowanie oraz przeanalizowano wycinki biopsyjne z mózgu. U wszystkich chorych stwierdzono zaburzenia poznawcze. U wszystkich pacjentów występowały zlewające się zmiany w istocie białej z efektem masy. U 8 chorych stwierdzono ogniska mikrokrwawień w badaniu wyjściowym, u jednej osoby mikrokrwotoki wystąpiły w ciągu 12 tygodni od pierwszego badania. U żadnego chorego nie stwierdzono istotnego wzmocnienia kontrastowego w tkance nerwowej mózgowia ani w oponach mózgowo-rdzeniowych. U 4 pacjentów w materiale biopsyjnym opisano zmiany typowe dla CAA-I. U wszystkich chorych zastosowano leczenie immunosupresyjne. Całkowite ustąpienie objawów uzyskano u 5 osób. Autorzy podkreślają, że CAA-I rozpoczyna się w sposób podostry otępieniem, a w jej przebiegu w badaniach neuroobrazowych obserwuje się zlewające się zmiany w istocie białej z towarzyszącym efektem masy, ponadto schorzenie cechuje odpowiedź na leczenie immunosupresyjne. Wczesne ustalenie rozpoznania pozwala uniknąć wykonania biopsji i umożliwia rozpoczęcie leczenia.

3. MacMillan T., Tang T., Cavalcanti R. Desmopressin to prevent rapid sodium correction in severe hyponatremia: a systematic review. Am. J. Med. 2015; 28: 15–24.

Hiponatremia jest częstym zjawiskiem u chorych hospitalizowanych. Wiąże się z poważnymi działaniami niepożądanymi, takimi jak osmotyczny zespół demielinizacyjny (ODS, osmotic demyelination syndrome), wynikający ze zbyt szybkiego wyrównywania stężenia sodu w surowicy. Zgodnie z obowiązującymi rekomendacjami u chorych obciążonych wysokim ryzykiem ODS stężenie sodu w surowicy nie powinno przekraczać 8 mEq/l. W celu uzyskania kontroli nad wysokim stężeniem sodu wskazane jest zastosowanie desmopresyny (DDAVP, desamino-D-arginine vasopressin). W publikacji dokonano przeglądu aktualnych sposobów jej stosowania w ciężkiej hiponatremii. Dokonano przeglądu 4 baz danych, w których znaleziono 17 badań obserwacyjnych obejmujących 80 chorych. Stosowanie DDAVP oparto na trzech zasadach: 1) lek podawano zależnie od wyjściowego stężenia sodu w surowicy; 2) lek podawano zgodnie z uwzględnieniem zmian stężenia sodu w surowicy lub w moczu; 3) lek stosowano w przypadku przekroczenia wartości stężenia sodu w surowicy w trakcie wyrównywania hiponatremii lub w przypadku pojawienia się objawów wskazujących na rozwijający się ODS. Podawanie desmopresyny z hipertonicznym roztworem soli było związane z rzadszymi okresami przekroczenia docelowej natremii w surowicy podczas jej wyrównywania. W podsumowaniu autorzy zaznaczają, że omówione sposoby leczenia stosowano w małych grupach chorych, co nie pozwala na ostateczne sformułowanie wniosków dotyczących optymalnego sposobu wyrównywania hiponatremii, podkreślają także potrzebę dalszych badań w celu opracowania rekomendacji klinicznych w postępowaniu z ciężką hiponatremią.

4. Geoghegan P., Harrison A., Thongprayoon C i wsp. Sodium correction practice and clinical outcomes in profound hyponatremia. Mayo Clin. Proc. 2015; 90: 13481355.

Celem artykułu była analiza epidemiologiczna nieprawidłowego wyrównywania hiponatremii i ocena związanych z tym powikłań, w tym wewnątrzszpitalnej śmiertelności. Badaniom poddano wszystkich chorych hospitalizowanych z powodu ciężkiej hiponatremii (stężenie sodu w surowicy < 120 mmol/l). Pacjentów podzielono na dwie grupy z hiponatremią wyrównywaną optymalnie i nieoptymalnie w ciągu 24 godzin od przyjęcia do szpitala (610 mmol/l). W badaniu uwzględniono związek wyrównywania hiponatremii z występowaniem osmotycznego zespołu demielinizacyjnego (ODS, osmotic demyelination syndrome). Pod uwagę wzięto także czas hospitalizacji (LOS, hospital length of stay), w tym na oddziale intensywnej terapii (ICU, intensive care unit). Spośród 412 chorych spełniających kryteria włączenia 174 (42,2%) przyjęto na ICU. U 211 chorych (51,2%) zastosowano optymalną korektę hiponatremii w ciągu 24 godzin, u 87 chorych (21,1%) — korektę suboptymalną, a 114 (27,9%) — „nadoptymalną” korektę hiponatremii. Osmotyczny zespół demielinizacyjny wystąpił u jednego chorego. Nadmierne wyrównywanie hiponatremii nie wiązało się ze śmiertelnością wewnątrzszpitalną ani pobytem na ICU. Suboptymalne wyrównywanie głębokiej hiponatremii wpływało na wydłużenie LOS (9,3 dnia; 1,916,7 dnia). W posumowaniu autorzy stwierdzają, że nieoptymalne wyrównywanie głębokiej hiponatremii jest zjawiskiem powszechnym, jednak często nie prowadzi ono do poważnych powikłań.

5. Steglich-Arnholm H., Holtmannspotter M., Kondziella D. i wsp. Thrombectomy assisted by carotid stenting in acute ischemic stroke management: benefits and harms. J. Neurol. 2015; 262: 2668–2675.

Niedrożność lub znacznego stopnia zwężenie tętnicy szyjnej w odcinku przedczaszkowym ze współwystępującym zatorem wewnątrzczaszkowym jest przyczyną ciężkiego udaru niedokrwiennego, ze słabą odpowiedzią na dożylne leczenie trombolityczne (IVT, intravenous thrombolysis). Leczenie wewnątrznaczyniowe (EVT, endovascular therapy), z trombektomią i założeniem stentu do tętnicy szyjnej, przez długi czas uznawano za ryzykowne z powodu skomplikowanej procedury i konieczności podawania leku przeciwpłytkowego, zwłaszcza u chorych po IVT. W pracy oceniono korzyści i zagrożenia związane z trombektomią połączoną z założeniem stentu do tętnicy szyjnej oraz zidentyfikowano czynniki rokownicze, w tym związane z samym zabiegiem. Dokonano retrospektywnej analizy 47 kolejnych chorych z udarem mózgu w przebiegu niedrożności lub znacznego stopnia zwężenia tętnicy szyjnej i współwystępującego zatoru wewnątrzczaszkowego. Za korzystny wynik przyjęto poprawę stanu chorego w skali National Institute of Health Sciences (NIHS) lub całkowite ustąpienie objawów w ciągu 72 godzin oraz poprawę długoterminową w zmodyfikowanej skali Rankina (mRS, modified Rankin Scale). Za zagrożenia uznano powikłania w czasie EVT lub po tym leczeniu. Średni wiek chorych wynosił 64,3 roku (odchylenie standardowe ± 12,5 roku); 40 chorych (85%) wyjściowo poddano IVT. Mediana w skali NIHS wynosiła 16, a średni czas od wystąpienia objawów udaru do rekanalizacji — 311 min (odchylenie standardowe ± 78,0 min). Wczesną poprawę stanu klinicznego uzyskano u 22 chorych (46%). Korzystne rokowanie po 3 miesiącach zaobserwowano u 32 pacjentów (68%). Wczesne podjęcie leczenia wiązało się z lepszym rokowaniem klinicznym. U 2 chorych (4%) stwierdzono krwotok objawowy, u 8 (17%) — zakrzep w obrębie stentu, a czterech chorych (9%) zmarło. Trombektomia powiązana z założeniem stentu do tętnicy szyjnej wydaje się korzystną i bezpieczną metodą o pomyślnym rokowaniu. Tym niemniej zdarzenia niepożądane i powikłania wskazują na potrzebę prowadzenia dalszych badań klinicznych przed wprowadzeniem procedury jako rekomendowanego standardu klinicznego.

6. Frischer J., Weigand S., Guo Y. i wsp. Clinical and pathological insights into the dynamic nature of the white matter multiple sclerosis plaque. Ann. Neurol. 2015; 78: 710–721.

Analiza plak demielinizacyjnych w istocie białej, oparta na dużym materiale sekcyjnym chorych na stwardnienie rozsiane (MS, multiple sclerosis), umożliwia ocenę dynamiki zmian patologicznych w tej chorobie. Autorzy poddali ocenie 1220 bloczków tkankowych pochodzących od 120 chorych na MS. Rodzaje plak klasyfikowano zgodnie z uznanymi kryteriami aktywności demielinizacyjnej. Wyodrębniono plaki wczesne aktywne, późne aktywne, przewlekłe aktywne (smoldering plaques), przewlekłe nieaktywne i cieniste (shadow plaques). Ogólnie zidentyfikowano 2476 plak w istocie białej. Rozmieszczenie poszczególnych typów plak analizowano w powiązaniu z danymi klinicznymi. Plaki aktywne najczęściej znajdowano we wczesnych okresach choroby, natomiast w postaciach późniejszych dominowały plaki przewlekłe aktywne, nieaktywne i cieniste. Obecność wczesnych plak aktywnych gwałtownie się zmniejszała z czasem trwania choroby. Rozmieszczenie typów plak istotnie się różniło zależnie od fazy klinicznej. W okresie ostrym — monofazowym oraz w postaci rzutowo-remisyjnej MS (RRMS, relapsing-remitting MS) większość plak miała charakter ostry. W postaci wtórnie postępującej MS (SPMS, secondary progressive MS) z rzutami obserwowano plaki aktywne, przeciwnie do postaci SPMS bez rzutów, w której dominowały plaki nieaktywne. Przewlekłe plaki aktywne obserwowano często — prawie wyłącznie w postaci postępującej MS. Od 47. roku życia u chorych zaobserwowano równowagę między plakami aktywnymi i nieaktywnymi, natomiast liczba plak przewlekłych aktywnych zaczęła się zwiększać, zwłaszcza u mężczyzn. Zdaniem autorów na rodzaj plak w istocie białej w przebiegu MS wpływają czas trwania choroby, przebieg kliniczny, wiek i płeć. Plaki aktywne dominują w postaci ostrej i wczesnej RRMS, i prawdopodobnie odpowiadają za rzut choroby. Przejście MS w postać przewlekle postępującą jest związane ze wzrostem liczby plak przewlekłych i aktywacją mikrogleju. Pytanie, czy stosowane obecnie leki wpływają na postęp MS poprzez modyfikację jej podłoża patologicznego, pozostaje otwarte.

7. Agar E. The role of cannabinoids and leptin in neurological diseases. Acta Neurol. Scand. 2015; 132: 371–380.

Kannabinoidy wywierają działanie neuroprotekcyjne w niektórych schorzeniach układu nerwowego, między innymi w chorobie Alzheimera, chorobie Parkinsona, chorobie Huntingtona, stwardnieniu rozsianym i padaczce. Syntetyczni agoniści/antagoniści receptora kannabinoidowego mogą łagodzić nasilenie objawów lub kontrolować przebieg schorzeń neurologicznych. Molekularny mechanizm działania oraz skuteczność tych środków pozostają niewyjaśnione. Kannabinoidy mogą działać poprzez wiele mechanizmów i interakcji z neurotransmiterami, czynnikami wzrostu i neuropeptydami. Leptyna jest hormonem peptydowym uczestniczącym w regulacji przyjmowania pokarmów i równowadze energetycznej, poprzez działanie na swoiste jądra podwzgórza. Receptory leptyny wykazują ekspresję w wielu okolicach mózgowia, głównie w hipokampie, jądrach podstawy, korze i w móżdżku. Wykazano potencjalne neuroprotekcyjne właściwości leptyny w wielu schorzeniach, między innymi w chorobie Parkinsona i chorobie Alzheimera. Kannabinoidy i leptynę uznaje się za związki o potencjalnym działaniu terapeutycznym w schorzeniach układu nerwowego. Wyjaśnienie mechanizmów molekularnych, leżących u podstaw działania tych związków, może doprowadzić do rozwoju nowych strategii terapeutycznych w neurologii.

8. Virmani T., Moskowitz C., Vonsattel J., Fahn S. Clinicopathological characteristics of freezing of gait in autopsy-confirmed Parkinson’s disease. Mov. Disord. 2015; 30: 18741884.

U 2560% pacjentów z chorobą Parkinsona (PD, Parkinson’s disease) występuje zjawisko „zamrożenia chodu” (freezing of gate), które upośledza sprawność ruchową, zwiększa prawdopodobieństwo upadków i powoduje obniżenie jakości życia. Wiele czynników wiąże się z zjawiskiem „zamrożenia”. Autorzy dokonali analizy tych czynników u 58 chorych na PD udowodnioną w badaniu autopsyjnym (obecność ciał Lewy’ego w istocie czarnej). „Zamrożenie chodu” definiowano jako pogorszenie przynajmniej o 1 punkt w 14. pozycji Ujednoliconej Skali Oceny Choroby Parkinsona (UPDRS, Unified Parkinson’s Disease Rating Scale) bądź na podstawie badania przedmiotowego. Chorych poddano badaniu podczas kolejnych wizyt w ciągu 9 lat (średnia liczba wizyt wynosiła 20). Średni czas pojawienia się zjawiska „zamrożenia chodu” wynosił 9,3 roku od wystąpienia pierwszych objawów ruchowych. U chorych z wcześnie występującymi „zamrożeniami” częściej stwierdzano wczesne trudności w chodzeniu, niestabilność postawy, dyskinezy, zaburzenia pamięci, omamy czy żywe marzenia senne. Wczesne wystąpienie halucynozy korelowało z szybkim postępem zjawiska „zamrożania chodu”. Maksymalna dawka lewodopy nie wiązała się z wczesnym pojawieniem ani postępem objawów „zamrożenia”. Wykazano zależność między postępem i ciężkością „zamrożenia chodu” a większym nasileniem zmian neuropatologicznych w badaniu pośmiertnym. W podsumowaniu autorzy stwierdzają, że wczesne wystąpienie i szybsze narastanie zjawiska „zamrażania chodu” wiązało się z wczesnymi zaburzeniami poznawczymi i halucynacjami — objawami uznanymi za potencjalny marker obecności korowych ciał Lewy’ego. Stopniowe nasilanie się objawów „zamrożenia” i pogorszenie chodu korelowały z zagęszczeniem neuronów korowych zawierających ciała Lewy’ego.

9. Kvartsberg H., Duits F., Ingelsson M i wsp. Cerebrospinal fluid levels of the synaptic protein neurogranin correlates with cognitive decline in prodromal Alzheimer’s disease. Alzheimers Dement. 2015; 11: 11801190.

Zaburzenia czynności synaptycznej występują we wczesnym okresie choroby Alzheimera (AD, Alz-heimer’s disease ). Wiążą się one bezpośrednio z upośledzeniem funkcji poznawczych. Z tego powodu biomarkery synaptyczne mogą być cennym narzędziem — zarówno we wczesnym rozpoznawaniu choroby, jak i określaniu jej fazy. Neurogranina (Ng, neurogranin) jest białkiem postsynaptycznym zaangażowanym w procesy scalania funkcji pamięciowych. Autorzy odkryli trzy monoklonalne przeciwciała anty-Ng. Metodą spektrometrii masowej i za pomocą nowego testu immunoenzymosorpcyjnego (enzyme-linked immunosorbent assay) przeprowadzono analizę Ng w płynie mózgowo-rdzeniowym (CSF, cerebro-spinal fluid) w trzech niezależnych grupach chorych, tj. u 100 pacjentów z otępieniem alzheimerowskim, 40 chorych z łagodnymi zaburzeniami poznawczymi (MCI, mild cognitive impairment) oraz u 80 osób z grupy kontrolnej. Zaobserwowano wyraźny wzrost stężenia Ng w CSF u chorych na AD (p < 0,001). Wysokie stężenie Ng w CSF u osób z MCI było zapowiedzią transformacji do otępienia alzheimerowskiego (ryzyko względne 12,8; p = 0,02). U chorych z MCI, u których wykazano obecność złogów amyloidu, wysokie stężenie Ng w CSF korelowało z szybszym narastaniem zmian poznawczych (p = 0,03). Autorzy sugerują, że oznaczanie Ng w CSF jest nowym biomarkerem, który może być użyteczny w monitorowaniu zwyrodnienia synaptycznego i koreluje ze wskaźnikiem upośledzenia funkcji poznawczych u osób z prodromalnymi objawami AD.

prof. dr hab. n. med. Przemysław Nowacki

Katedra i Klinika Neurologii PUM w Szczecinie

Ważne: serwis https://journals.viamedica.pl/ wykorzystuje pliki cookies. Więcej >>

Używamy informacji zapisanych za pomocą plików cookies m.in. w celach statystycznych, dostosowania serwisu do potrzeb użytkownika (np. język interfejsu) i do obsługi logowania użytkowników. W ustawieniach przeglądarki internetowej można zmienić opcje dotyczące cookies. Korzystanie z serwisu bez zmiany ustawień dotyczących cookies oznacza, że będą one zapisane w pamięci komputera. Więcej informacji można znaleźć w naszej Polityce prywatności.

Czym są i do czego służą pliki cookie możesz dowiedzieć się na stronie wszystkoociasteczkach.pl.

 

Wydawcą serwisu jest  "Via Medica sp. z o.o." sp.k., ul. Świętokrzyska 73, 80–180 Gdańsk

tel. +48 58 320 94 94, faks +48 58 320 94 60, e-mail: viamedica@viamedica.pl