Tom 11, Nr 2 (2020)
Wytyczne / stanowisko ekspertów
Pobierz cytowanie

Diagnostyka i leczenie mastocytozy układowej — stanowisko ekspertów

Marek Hus, Aneta Szudy-Szczyrek, Grzegorz Helbig, Tomasz Sacha, Andrzej Mital, Bożena Katarzyna-Budziszewska, Monika Prochorec-Sobieszek, Krystyna Gałązka
DOI: 10.5603/Hem.2020.0008
·
Hematologia 2020;11(2):61-72.

dostęp płatny

Tom 11, Nr 2 (2020)
STANOWISKO EKSPERTÓW

Streszczenie

Mastocytoza układowa (SM) to rzadki nowotwór układu krwiotwórczego wynikający z nieprawidłowej ekspansji i akumulacji patologicznych mastocytów w szpiku kostnym i innych narządach — skórze, wątrobie, śledzionie czy węzłach chłonnych. Obraz kliniczny jest wybitnie różnorodny; od choroby ograniczonej do skóry do zajęcia wielonarządowego czy guzów z komórek tucznych. Mediana przeżycia chorych z rozpoznaniem postaci indolentnej jest porównywalna z medianą w populacji osób zdrowych, natomiast rokowanie u pacjentów z zaawansowaną chorobą pozostaje poważne, z szacowanym czasem przeżycia od kilku miesięcy do kilku lat. U większości chorych (> 90%) jest wykrywana mutacja somatyczna w obrębie genu c-KIT w kodonie 816, kodującego białko receptorowe o aktywności kinazy tyrozynowej. Obserwuje się także dodatkowe zaburzenia molekularne, a nawet współistnienie innych nowotworów hematologicznych, na przykład ostrej białaczki. Niezależnie od postaci choroby czy stężenia surowiczej tryptazy pacjenci są narażeni na objawy wynikające z uwalniania mediatorów z komórek tucznych — najczęściej świąd, napadowe zaczerwienienie i pęcherze skóry oraz objawy ogólne zależne od mediatorów, takie jak: nudności, wymioty, biegunki, bóle brzucha, epizody niedociśnienia, zmęczenie, bóle głowy, gorączka, duszność, osteopenia, osteoporoza oraz ciężkie reakcje anafilaktyczne. W pracy przedstawiono aktualne poglądy na proces diagnostyczny i leczniczy SM, uwzględniając interdyscyplinarne aspekty choroby.

Streszczenie

Mastocytoza układowa (SM) to rzadki nowotwór układu krwiotwórczego wynikający z nieprawidłowej ekspansji i akumulacji patologicznych mastocytów w szpiku kostnym i innych narządach — skórze, wątrobie, śledzionie czy węzłach chłonnych. Obraz kliniczny jest wybitnie różnorodny; od choroby ograniczonej do skóry do zajęcia wielonarządowego czy guzów z komórek tucznych. Mediana przeżycia chorych z rozpoznaniem postaci indolentnej jest porównywalna z medianą w populacji osób zdrowych, natomiast rokowanie u pacjentów z zaawansowaną chorobą pozostaje poważne, z szacowanym czasem przeżycia od kilku miesięcy do kilku lat. U większości chorych (> 90%) jest wykrywana mutacja somatyczna w obrębie genu c-KIT w kodonie 816, kodującego białko receptorowe o aktywności kinazy tyrozynowej. Obserwuje się także dodatkowe zaburzenia molekularne, a nawet współistnienie innych nowotworów hematologicznych, na przykład ostrej białaczki. Niezależnie od postaci choroby czy stężenia surowiczej tryptazy pacjenci są narażeni na objawy wynikające z uwalniania mediatorów z komórek tucznych — najczęściej świąd, napadowe zaczerwienienie i pęcherze skóry oraz objawy ogólne zależne od mediatorów, takie jak: nudności, wymioty, biegunki, bóle brzucha, epizody niedociśnienia, zmęczenie, bóle głowy, gorączka, duszność, osteopenia, osteoporoza oraz ciężkie reakcje anafilaktyczne. W pracy przedstawiono aktualne poglądy na proces diagnostyczny i leczniczy SM, uwzględniając interdyscyplinarne aspekty choroby.

Pobierz cytowanie

Słowa kluczowe

mastocytoza układowa, diagnostyka i leczenie, tryptaza, komórki tuczne, mutacja KIT D816V, anafilaksja, pokrzywka barwnikowa

Informacje o artykule
Tytuł

Diagnostyka i leczenie mastocytozy układowej — stanowisko ekspertów

Czasopismo

Hematologia

Numer

Tom 11, Nr 2 (2020)

Typ artykułu

Wytyczne / stanowisko ekspertów

Strony

61-72

DOI

10.5603/Hem.2020.0008

Rekord bibliograficzny

Hematologia 2020;11(2):61-72.

Słowa kluczowe

mastocytoza układowa
diagnostyka i leczenie
tryptaza
komórki tuczne
mutacja KIT D816V
anafilaksja
pokrzywka barwnikowa

Autorzy

Marek Hus
Aneta Szudy-Szczyrek
Grzegorz Helbig
Tomasz Sacha
Andrzej Mital
Bożena Katarzyna-Budziszewska
Monika Prochorec-Sobieszek
Krystyna Gałązka

Referencje (75)
  1. Arber DA, Orazi A, Hasserjian R, et al. The 2016 revision to the World Health Organization classification of myeloid neoplasms and acute leukemia. Blood. 2016; 127(20): 2391–2405.
  2. Horny HP, Sotlar K, Valent P. Mastocytosis: state of the art. Pathobiology. 2007; 74(2): 121–132.
  3. Metcalfe DD. Mast cells and mastocytosis. Blood. 2008; 112(4): 946–956.
  4. Arock M, Valent P. Pathogenesis, classification and treatment of mastocytosis: state of the art in 2010 and future perspectives. Expert Rev Hematol. 2010; 3(4): 497–516.
  5. Kettelhut BV, Metcalfe DD. Pediatric mastocytosis. Ann Allergy. 1994; 73: 197–202.
  6. Uzzaman A, Maric I, Noel P, et al. Pediatric-onset mastocytosis: a long term clinical follow-up and correlation with bone marrow histopathology. Pediatr Blood Cancer. 2009; 53(4): 629–634.
  7. Lim KH, Tefferi A, Lasho TL, et al. Systemic mastocytosis in 342 consecutive adults: survival studies and prognostic factors. Blood. 2009; 113(23): 5727–5736.
  8. Hartmann K, Escribano L, Grattan C, et al. Cutaneous manifestations in patients with mastocytosis: consensus report of the European Competence Network on Mastocytosis; the American Academy of Allergy, Asthma & Immunology; and the European Academy of Allergology and Clinical Immunology. J Allergy Clin Immunol. 2016; 137(1): 35–45.
  9. Valent P, Sotlar K, Sperr WR, et al. Diagnostic criteria and classification of mastocytosis: a consensus proposal. Leuk Res. 2001; 25(7): 603–625.
  10. Valent P, Escribano L, Broesby-Olsen S, et al. European Competence Network on Mastocytosis. Proposed diagnostic algorithm for patients with suspected mastocytosis: a proposal of the European Competence Network on Mastocytosis. Allergy. 2014; 69(10): 1267–1274.
  11. Valent P, Akin C, Gleixner KV, et al. Multidisciplinary challenges in mastocytosis and how to address with personalized medicine approaches. Int J Mol Sci. 2019; 20(12).
  12. Valent P, Akin C, Escribano L, et al. Standards and standardization in mastocytosis: consensus statements on diagnostics, treatment recommendations and response criteria. Eur J Clin Invest. 2007; 37(6): 435–453.
  13. Arock M, Sotlar K, Akin C, et al. KIT mutation analysis in mast cell neoplasms: recommendations of the European Competence Network on Mastocytosis. Leukemia. 2015; 29(6): 1223–1232.
  14. Arber DA, Orazi A, Hasserjian R, et al. The 2016 revision to the World Health Organization classification of myeloid neoplasms and acute leukemia. Blood. 2016; 127(20): 2391–2405.
  15. Zanotti R, Bonadonna P, Bonifacio M, et al. Isolated bone marrow mastocytosis: an underestimated subvariant of indolent systemic mastocytosis. Haematologica. 2011; 96(3): 482–484.
  16. Horny HP, Akin C, Arber D. Mastocytosis. In: Swerdlow SH, Campo E, Harris NL. ed. In WHO classification of tumours of haematopoietic and lymphoid tissues. IARC Press, Lyon 2017: 62–69.
  17. Pardanani A, Lim KH, Lasho TL, et al. Prognostically relevant breakdown of 123 patients with systemic mastocytosis associated with other myeloid malignancies. Blood. 2009; 114(18): 3769–3772.
  18. Escribano L, Alvarez-Twose I, Sánchez-Muñoz L, et al. Prognosis in adult indolent systemic mastocytosis: a long-term study of the Spanish Network on Mastocytosis in a series of 145 patients. J Allergy Clin Immunol. 2009; 124(3): 514–521.
  19. Pardanani A, Lim KH, Lasho TL, et al. WHO subvariants of indolent mastocytosis: clinical details and prognostic evaluation in 159 consecutive adults. Blood. 2010; 115(1): 150–151.
  20. Valent P, Elberink JO, Gorska A, et al. The Data Registry of the European Competence Network on Mastocytosis (ECNM): set up, projects, and perspectives. J Allergy Clin Immunol Pract. 2019; 7(1): 81–87.
  21. Schwaab J, Schnittger S, Sotlar K, et al. Comprehensive mutational profiling in advanced systemic mastocytosis. Blood. 2013; 122(14): 2460–2466.
  22. Jawhar M, Schwaab J, Schnittger S, et al. Molecular profiling of myeloid progenitor cells in multi-mutated advanced systemic mastocytosis identifies KIT D816V as a distinct and late event. Leukemia. 2015; 29(5): 1115–1122.
  23. Jawhar M, Schwaab J, Schnittger S, et al. Additional mutations in SRSF2, ASXL1 and/or RUNX1 identify a high-risk group of patients with KIT D816V+ advanced systemic mastocytosis. Leukemia. 2015; 30(1): 136–143.
  24. Muñoz-González JI, Jara-Acevedo M, Alvarez-Twose I, et al. Impact of somatic and germline mutations on the outcome of systemic mastocytosis. Blood Adv. 2018; 2(21): 2814–2828.
  25. Hoermann G, Gleixner KV, Dinu GE, et al. The KIT D816V allele burden predicts survival in patients with mastocytosis and correlates with the WHO type of the disease. Allergy. 2014; 69(6): 810–813.
  26. Jawhar M, Schwaab J, Hausmann D, et al. Splenomegaly, elevated alkaline phosphatase and mutations in the SRSF2/ASXL1/RUNX1 gene panel are strong adverse prognostic markers in patients with systemic mastocytosis. Leukemia. 2016; 30(12): 2342–2350.
  27. Gleixner KV, Mayerhofer M, Aichberger KJ, et al. PKC412 inhibits in vitro growth of neoplastic human mast cells expressing the D816V-mutated variant of KIT: comparison with AMN107, imatinib, and cladribine (2CdA) and evaluation of cooperative drug effects. Blood. 2006; 107(2): 752–759.
  28. Valent P, Sotlar K, Sperr WR, et al. Refined diagnostic criteria and classification of mast cell leukemia (MCL) and myelomastocytic leukemia (MML): a consensus proposal. Ann Oncol. 2014; 25(9): 1691–1700.
  29. Georgin-Lavialle S, Lhermitte L, Dubreuil P, et al. Mast cell leukemia. Blood. 2013; 121(8): 1285–1295.
  30. Akin C, Brockow K, D'Ambrosio C, et al. Effects of tyrosine kinase inhibitor STI571 on human mast cells bearing wild-type or mutated c-kit. Exp Hematol. 2003; 31(8): 686–692.
  31. Gotlib J, Kluin-Nelemans HC, George TI, et al. Efficacy and safety of midostaurin in advanced systemic mastocytosis. N Engl J Med. 2016; 374(26): 2530–2541.
  32. van Anrooij B, Oude Elberink JNG, Span LFR, et al. Midostaurin in patients with indolent systemic mastocytosis: an open-label phase 2 trial. J Allergy Clin Immunol. 2018; 142(3): 1006–1008.e7.
  33. DeAngelo DJ, George TI, Linder A, et al. Efficacy and safety of midostaurin in patients with advanced systemic mastocytosis: 10-year median follow-up of a phase II trial. Leukemia. 2018; 32(2): 470–478.
  34. Gotlib J, Berubé C, Growney JD, et al. Activity of the tyrosine kinase inhibitor PKC412 in a patient with mast cell leukemia with the D816V KIT mutation. Blood. 2005; 106(8): 2865–2870.
  35. Ustun C, Arock M, Kluin-Nelemans HC, et al. Hematopoietic stem-cell transplantation for advanced systemic mastocytosis. J Clin Oncol. 2014; 32(29): 3264–3274.
  36. Wolff K. Treatment of cutaneous mastocytosis. Int Arch Allergy Immunol. 2002; 127(2): 156–159.
  37. Pyatilova P, Teplyuk N, Olisova O, et al. Efficacy of PUVA in Russian patients with mastocytosis: a case series and review of literature. Int J Dermatol. 2018; 57(9): e59–e64.
  38. Horan RF, Sheffer AL, Austen KF. Cromolyn sodium in the management of systemic mastocytosis. J Allergy Clin Immunol. 1990; 85(5): 852–855.
  39. Matito A, Alvarez-Twose I, Morgado JM, et al. Anaphylaxis as a clinical manifestation of clonal mast cell disorders. Curr Allergy Asthma Rep. 2014; 14(8): 450.
  40. Alvarez-Twose I, Zanotti R, González-de-Olano D, et al. Spanish Network on Mastocytosis (REMA), Italian Network on Mastocytosis (RIMA). Nonaggressive systemic mastocytosis (SM) without skin lesions associated with insect-induced anaphylaxis shows unique features versus other indolent SM. J Allergy Clin Immunol. 2014; 133(2): 520–528.
  41. Theoharides TC, Valent P, Akin C, et al. Mast cells, mastocytosis, and related disorders. N Engl J Med. 2015; 373(2): 163–172.
  42. Bonadonna P, Zanotti R, Pagani M, et al. How much specific is the association between hymenoptera venom allergy and mastocytosis? Allergy. 2009; 64(9): 1379–1382.
  43. Akin C. Anaphylaxis and mast cell disease: what is the risk? Curr Allergy Asthma Rep. 2010; 10(1): 34–38.
  44. Alvarez-Twose I, Bonadonna P, Matito A, et al. Systemic mastocytosis as a risk factor for severe Hymenoptera sting-induced anaphylaxis. J Allergy Clin Immunol. 2013; 131(2): 614–615.
  45. Valent P, Akin C, Arock M, et al. Definitions, criteria and global classification of mast cell disorders with special reference to mast cell activation syndromes: a consensus proposal. Int Arch Allergy Immunol. 2012; 157(3): 215–225.
  46. Akin C. Mast cell activation syndromes presenting as anaphylaxis. Immunol Allergy Clin North Am. 2015; 35(2): 277–285.
  47. Valent P. Risk factors and management of severe life-threatening anaphylaxis in patients with clonal mast cell disorders. Clin Exp Allergy. 2014; 44(7): 914–920.
  48. Carter MC, Robyn JA, Bressler PB, et al. Omalizumab for the treatment of unprovoked anaphylaxis in patients with systemic mastocytosis. J Allergy Clin Immunol. 2007; 119(6): 1550–1551.
  49. Orsolini G, Viapiana O, Rossini M, et al. Bone disease in mastocytosis. Immunol Allergy Clin N Am. 2018; 38(3): 443–454.
  50. Rabenhorst A, Christopeit B, Leja S, et al. Serum levels of bone cytokines are increased in indolent systemic mastocytosis associated with osteopenia or osteoporosis. J Allergy Clin Immunol. 2013; 132(5): 1234–1237.e7.
  51. Manara M, Varenna M, Cantoni S, et al. Osteoporosis with vertebral fractures in young males, due to bone marrow mastocytosis: a report of two cases. Clin Exp Rheumatol. 2010; 28: 97–100.
  52. Rossini M, Zanotti R, Viapiana O, et al. Bone involvement and osteoporosis in mastocytosis. Immunol Allergy Clin North Am. 2014; 34(2): 383–396.
  53. Mayado A, Teodosio C, Garcia-Montero AC, et al. Increased IL6 plasma levels in indolent systemic mastocytosis patients are associated with high risk of disease progression. Leukemia. 2016; 30(1): 124–130.
  54. Rossini M, Zanotti R, Orsolini G, et al. Prevalence, pathogenesis, and treatment options for mastocytosis-related osteoporosis. Osteoporos Int. 2016; 27(8): 2411–2421.
  55. Orsolini G, Gavioli I, Tripi G, et al. Denosumab for the treatment of mastocytosis-related osteoporosis: a case series. Calcif Tissue Int. 2017; 100(6): 595–598.
  56. Moura DS, Georgin-Lavialle S, Gaillard R, et al. Neuropsychological features of adult mastocytosis. Immunol Allergy Clin North Am. 2014; 34(2): 407–422.
  57. Boddaert N, Salvador A, Chandesris MO, et al. Neuroimaging evidence of brain abnormalities in mastocytosis. Transl Psychiatry. 2017; 7(8): e1197.
  58. Ustun C, Gotlib J, Popat U, et al. Consensus opinion on allogeneic hematopoietic cell transplantation in advanced systemic mastocytosis. Biol Blood Marrow Transplant. 2016; 22(8): 1348–1356.
  59. Valent P, Sperr WR, Akin C. How I treat patients with advanced systemic mastocytosis. Blood. 2010; 116(26): 5812–5817.
  60. Barete S, Lortholary O, Damaj G, et al. Long-term efficacy and safety of cladribine (2-CdA) in adult patients with mastocytosis. Blood. 2015; 126(8): 1009–1016.
  61. Gotlib J. A molecular roadmap for midostaurin in mastocytosis. Blood. 2017; 130(2): 98–100.
  62. Valent P, Akin C, Hartmann K, et al. Midostaurin: a magic bullet that blocks mast cell expansion and activation. Ann Oncol. 2017; 28(10): 2367–2376.
  63. Alvarez-Twose I, González P, Morgado JM, et al. Complete response after imatinib mesylate therapy in a patient with well-differentiated systemic mastocytosis. J Clin Oncol. 2012; 30(12): e126–e129.
  64. Valent P, Cerny-Reiterer S, Hoermann G, et al. Long-lasting complete response to imatinib in a patient with systemic mastocytosis exhibiting wild type KIT. Am J Blood Res. 2014; 4(2): 93–100.
  65. Paul C, Sans B, Suarez F, et al. Masitinib for the treatment of systemic and cutaneous mastocytosis with handicap: a phase 2a study. Am J Hematol. 2010; 85(12): 921–925.
  66. Hauswirth AW, Simonitsch-Klupp I, Uffmann M, et al. Response to therapy with interferon alpha-2b and prednisolone in aggressive systemic mastocytosis: report of five cases and review of the literature. Leukemia Res. 2004; 28(3): 249–257.
  67. Bjerrum OW. Interferon-α treatment in systemic mastocytosis. Curr Drug Targets. 2011; 12(3): 433–436.
  68. Alvarez-Twose I, Martínez-Barranco P, Gotlib J, et al. Complete response to gemtuzumab ozogamicin in a patient with refractory mast cell leukemia. Leukemia. 2016; 30(8): 1753–1756.
  69. Madendag IC, Madendag Y, Tarhan I, et al. Mastocytosis in pregnancy. Taiwan J Obstet Gynecol. 2010; 49(2): 192–196.
  70. Woidacki K, Zenclussen AC, Siebenhaar F. Mast cell-mediated and associated disorders in pregnancy: a risky game with an uncertain outcome? Front Immunol. 2014; 5: 231.
  71. Donahue JG, Lupton JB, Golichowski AM. Cutaneous mastocytosis complicating pregnancy. Obstet Gynecol. 1995; 85(5 Pt 2): 813–815.
  72. Ciach K, Niedoszytko M, Abacjew-Chmylko A, et al. Pregnancy and delivery in patients with mastocytosis treated at the Polish Center of the European Competence Network on Mastocytosis (ECNM). PLoS One. 2016; 11(1): e0146924.
  73. Matito A, Álvarez-Twose I, Morgado JM, et al. Clinical impact of pregnancy in mastocytosis: a study of the Spanish Network on Mastocytosis (REMA) in 45 cases. Int Arch Allergy Immunol. 2011; 156(1): 104–111.
  74. Worobec AS, Akin C, Scott LM, et al. Mastocytosis complicating pregnancy. Obstet Gynecol. 2000; 95(3): 391–395.
  75. Lei D, Akin C, Kovalszki A. Management of mastocytosis in pregnancy: a review. J Allergy Clin Immunol Pract. 2017; 5(5): 1217–1223.

Ważne: serwis https://journals.viamedica.pl/ wykorzystuje pliki cookies. Więcej >>

Używamy informacji zapisanych za pomocą plików cookies m.in. w celach statystycznych, dostosowania serwisu do potrzeb użytkownika (np. język interfejsu) i do obsługi logowania użytkowników. W ustawieniach przeglądarki internetowej można zmienić opcje dotyczące cookies. Korzystanie z serwisu bez zmiany ustawień dotyczących cookies oznacza, że będą one zapisane w pamięci komputera. Więcej informacji można znaleźć w naszej Polityce prywatności.

Czym są i do czego służą pliki cookie możesz dowiedzieć się na stronie wszystkoociasteczkach.pl.

 

Wydawcą serwisu jest  "Via Medica sp. z o.o." sp.k., ul. Świętokrzyska 73, 80–180 Gdańsk

tel.:+48 58 320 94 94, faks:+48 58 320 94 60, e-mail:  viamedica@viamedica.pl