Tom 14, Nr 2 (2020)
Wybrane problemy kliniczne
Opublikowany online: 2020-04-02
Pobierz cytowanie

Rola mikrobioty jelitowej w patofizjologii i profilaktyce różnych schorzeń układu pokarmowego

Michał Kukla
Forum Medycyny Rodzinnej 2020;14(2):73-87.

dostęp płatny

Tom 14, Nr 2 (2020)
Wybrane problemy kliniczne
Opublikowany online: 2020-04-02

Streszczenie

W ostatnich latach coraz więcej wyników badań udowadnia, że mikrobiota jelitowa odgrywa zasadniczą rolę w patogenezie chorób wielu nar ządów. Właściwy skład ilościowy i jako - ściowy mikroorganizmów jelitowych, żyjących z gospodarzem w stanie symbiozy — czyli eubioza, pozwala na utrzymanie stanu homeostazy. W przypadku zmian mikrobioty wywołanych przez wiele czynników środowiskowych oraz zależnych od gospodarza dochodzi do rozwoju dysbiozy, która może objawiać się w postaci zaburzeń funkcji przewodu pokarmowego, ale także układu nerwowego i oddechowego, zaburzeń metabolicznych czy zwiększonej podatności na zakażenia. Dlatego tak ważne jest utrzymanie prawidłowej mikrobioty jelitowej. Oprócz odpowiedniej diety, zdrowego stylu życia, unikania zbędnych leków pomocne jest st osowanie probiotyków. Terminem tym określa się zespół żywych mikroorganizmów, które, podawane w odpowiednich ilościach, wywierają korzystny wpływ na zdrowie gospodarza i pozwalają na odnowienie prawidłowego składu ilościowego i jakościowego mikrobioty. Korzystne może być stosowanie ich wraz prebiotykami, czyli nieulegającymi trawieniu składnikami żywności, które stymulują wzrost i aktywność bakterii jelitowych. W pierwszej części niniejszego ar tykułu omówiono mechanizm działania probiotyków przejawiający się wpływem na barierę jelitową, układ immunologicz ny i aktywację en - zymatyczną bakterii jelitowych. W dalszej części wyszczególnion o choroby układu po - karmowego, zarówno infekcyjne, czynnościowe, jak i metaboliczne, w których korzystne okazało się stosowanie probiotyków. Opisano także w skrócie mechanizm kor zystnego działania probiotyków w tych jednostkach chorobowych. Dodatkowo w tabeli, opartej na wytycznych World Gastroenterology Organisation, zestawiono większość dostępnych probiotyków i prebiotyków, z dokładnym opisem ich składu, dawkowaniem i wskazaniami do zastosowania (na podsatawie przeprowadzonych badań) oraz nazwami dostępnych preparatów, w skład których wchodzą.

Streszczenie

W ostatnich latach coraz więcej wyników badań udowadnia, że mikrobiota jelitowa odgrywa zasadniczą rolę w patogenezie chorób wielu nar ządów. Właściwy skład ilościowy i jako - ściowy mikroorganizmów jelitowych, żyjących z gospodarzem w stanie symbiozy — czyli eubioza, pozwala na utrzymanie stanu homeostazy. W przypadku zmian mikrobioty wywołanych przez wiele czynników środowiskowych oraz zależnych od gospodarza dochodzi do rozwoju dysbiozy, która może objawiać się w postaci zaburzeń funkcji przewodu pokarmowego, ale także układu nerwowego i oddechowego, zaburzeń metabolicznych czy zwiększonej podatności na zakażenia. Dlatego tak ważne jest utrzymanie prawidłowej mikrobioty jelitowej. Oprócz odpowiedniej diety, zdrowego stylu życia, unikania zbędnych leków pomocne jest st osowanie probiotyków. Terminem tym określa się zespół żywych mikroorganizmów, które, podawane w odpowiednich ilościach, wywierają korzystny wpływ na zdrowie gospodarza i pozwalają na odnowienie prawidłowego składu ilościowego i jakościowego mikrobioty. Korzystne może być stosowanie ich wraz prebiotykami, czyli nieulegającymi trawieniu składnikami żywności, które stymulują wzrost i aktywność bakterii jelitowych. W pierwszej części niniejszego ar tykułu omówiono mechanizm działania probiotyków przejawiający się wpływem na barierę jelitową, układ immunologicz ny i aktywację en - zymatyczną bakterii jelitowych. W dalszej części wyszczególnion o choroby układu po - karmowego, zarówno infekcyjne, czynnościowe, jak i metaboliczne, w których korzystne okazało się stosowanie probiotyków. Opisano także w skrócie mechanizm kor zystnego działania probiotyków w tych jednostkach chorobowych. Dodatkowo w tabeli, opartej na wytycznych World Gastroenterology Organisation, zestawiono większość dostępnych probiotyków i prebiotyków, z dokładnym opisem ich składu, dawkowaniem i wskazaniami do zastosowania (na podsatawie przeprowadzonych badań) oraz nazwami dostępnych preparatów, w skład których wchodzą.
Pobierz cytowanie

Słowa kluczowe

mikrobiota, probiotyk, prebiotyk, bariera jelitowa, dysbioza, eubioza

Informacje o artykule
Tytuł

Rola mikrobioty jelitowej w patofizjologii i profilaktyce różnych schorzeń układu pokarmowego

Czasopismo

Forum Medycyny Rodzinnej

Numer

Tom 14, Nr 2 (2020)

Strony

73-87

Data publikacji on-line

2020-04-02

Rekord bibliograficzny

Forum Medycyny Rodzinnej 2020;14(2):73-87.

Słowa kluczowe

mikrobiota
probiotyk
prebiotyk
bariera jelitowa
dysbioza
eubioza

Autorzy

Michał Kukla

Referencje (86)
  1. Lilly DM, Stillwell RH. Probiotics: Growth-Promoting Factors Produced by Microorganisms. Science. 1965; 147(3659): 747–748.
  2. Schrezenmeir J, de Vrese M. Probiotics, prebiotics, and synbiotics--approaching a definition. Am J Clin Nutr. 2001; 73(2 Suppl): 361S–364S.
  3. Gibson GR, Roberfroid MB. Dietary modulation of the human colonic microbiota: introducing the concept of prebiotics. J Nutr. 1995; 125(6): 1401–1412.
  4. Lederberg J, McCray AT. Ome sweet 'omics – a genealogical treasury of words. The Scientist. 2001; 15(7): 8.
  5. Whiteside SA, Razvi H, Dave S, et al. The microbiome of the urinary tract--a role beyond infection. Nat Rev Urol. 2015; 12(2): 81–90.
  6. Bermudez-Brito M, Plaza-Díaz J, Muñoz-Quezada S, et al. Probiotic mechanisms of action. Ann Nutr Metab. 2012; 61(2): 160–174.
  7. Plaza-Díaz J, Ruiz-Ojeda FJ, Gil-Campos M, et al. Immune-Mediated Mechanisms of Action of Probiotics and Synbiotics in Treating Pediatric Intestinal Diseases. Nutrients. 2018; 10(1).
  8. Yadav AK, Tyagi A, Kumar A, et al. Adhesion of lactobacilli and their antiinfectivity potential. Crit Rev Food Sci Nutr. 2017; 57: 2042–2056.
  9. Van Tassell ML, Miller MJ. Lactobacillus adhesion to mucus. Nutrients. 2011; 3(5): 613–636.
  10. Buck BL, Altermann E, Svingerud T, et al. Functional analysis of putative adhesion factors in Lactobacillus acidophilus NCFM. Appl Environ Microbiol. 2005; 71(12): 8344–8351.
  11. Collado M, Gueimonde M, Salminen S. Probiotics in Adhesion of Pathogens. Bioactive Foods in Promoting Health. 2010: 353–370.
  12. Hardy H, Harris J, Lyon E, et al. Probiotics, prebiotics and immunomodulation of gut mucosal defences: homeostasis and immunopathology. Nutrients. 2013; 5(6): 1869–1912.
  13. Thomas CM, Versalovic J. Probiotics-host communication: Modulation of signaling pathways in the intestine. Gut Microbes. 2010; 1(3): 148–163.
  14. Resta-Lenert S, Barrett KE. Probiotics and commensals reverse TNF-alpha- and IFN-gamma-induced dysfunction in human intestinal epithelial cells. Gastroenterology. 2006; 130(3): 731–746.
  15. Thomas CM, Versalovic J. Probiotics-host communication: Modulation of signaling pathways in the intestine. Gut Microbes. 2010; 1(3): 148–163.
  16. Viladomiu M, Hontecillas R, Yuan L, et al. Nutritional protective mechanisms against gut inflammation. J Nutr Biochem. 2013; 24(6): 929–939.
  17. Hsieh FC, Lee CL, Chai CY, et al. Oral administration of Lactobacillus reuteri GMNL-263 improves insulin resistance and ameliorates hepatic steatosis in high fructose-fed rats. Nutr Metab (Lond). 2013; 10(1): 35.
  18. Rizzello V, Bonaccorsi I, Dongarrà ML, et al. Role of natural killer and dendritic cell crosstalk in immunomodulation by commensal bacteria probiotics. J Biomed Biotechnol. 2011; 2011: 473097.
  19. Thomas CM, Versalovic J. Probiotics-host communication: Modulation of signaling pathways in the intestine. Gut Microbes. 2010; 1(3): 148–163.
  20. Ohland CL, Macnaughton WK. Probiotic bacteria and intestinal epithelial barrier function. Am J Physiol Gastrointest Liver Physiol. 2010; 298(6): G807–G819.
  21. Kulkarni N, Reddy BS. Inhibitory effect of Bifidobacterium longum cultures on the azoxymethane-induced aberrant crypt foci formation and fecal bacterial beta-glucuronidase. Proc Soc Exp Biol Med. 1994; 207(3): 278–283.
  22. Pavlović N, Stankov K, Mikov M. Probiotics--interactions with bile acids and impact on cholesterol metabolism. Appl Biochem Biotechnol. 2012; 168(7): 1880–1895.
  23. Grąt M, Wronka KM, Lewandowski Z, et al. Effects of continuous use of probiotics before liver transplantation: A randomized, double-blind, placebo-controlled trial. Clin Nutr. 2017; 36(6): 1530–1539.
  24. Food and Agriculture Organization/World Health Organization. Health and nutritional properties of probiotics in food including powder milk with live lactic acid bacteria. Cordoba, Argentina: American Cordoba Park Hotel. Rome, Italy: FAO/WHO 2001.
  25. Pavlović N, Stankov K, Mikov M. Probiotics — interactions with bile acids and impact on cholesterol metabolism. Appl Biochem Biotechnol. 2012; 168(7): 1880–1895.
  26. Kumar R, Grover S, Batish VK. Hypocholesterolaemic effect of dietary inclusion of two putative probiotic bile salt hydrolase-producing Lactobacillus plantarum strains in Sprague-Dawley rats. Br J Nutr. 2011; 105(4): 561–573.
  27. Riddle MS, DuPont HL, Connor BA. ACG Clinical Guideline: Diagnosis, Treatment, and Prevention of Acute Diarrheal Infections in Adults. Am J Gastroenterol. 2016; 111(5): 602–622.
  28. https://www.worldgastroenterology.org/UserFiles/file/guidelines/probiotics-and-prebiotics-english-2017.pdf.
  29. Miura K, Ohnishi H. Role of gut microbiota and Toll-like receptors in nonalcoholic fatty liver disease. World J Gastroenterol. 2014; 20(23): 7381–7391.
  30. Hempel S, Newberry SJ, Maher AR, et al. Probiotics for the prevention and treatment of antibiotic-associated diarrhea: a systematic review and meta-analysis. JAMA. 2012; 307(18): 1959–1969.
  31. Szajewska H, Kołodziej M. Systematic review with meta-analysis: Saccharomyces boulardii in the prevention of antibiotic-associated diarrhoea. Aliment Pharmacol Ther. 2015; 42(7): 793–801.
  32. Cimperman L, Bayless G, Best K, et al. A randomized, double-blind, placebo-controlled pilot study of Lactobacillus reuteri ATCC 55730 for the prevention of antibiotic-associated diarrhea in hospitalized adults. J Clin Gastroenterol. 2011; 45(9): 785–789.
  33. Ouwehand AC, DongLian C, Weijian Xu, et al. Probiotics reduce symptoms of antibiotic use in a hospital setting: a randomized dose response study. Vaccine. 2014; 32(4): 458–463.
  34. Koning CJM, Jonkers DM, Stobberingh EE, et al. The effect of a multispecies probiotic on the intestinal microbiota and bowel movements in healthy volunteers taking the antibiotic amoxycillin. Am J Gastroenterol. 2008; 103(1): 178–189.
  35. Johnson S, Maziade PJ, McFarland LV, et al. Is primary prevention of Clostridium difficile infection possible with specific probiotics? Int J Infect Dis. 2012; 16(11): e786–e792.
  36. Goldenberg JZ, Ma SSY, Saxton JD, et al. Probiotics for the prevention of Clostridium difficile-associated diarrhea in adults and children. Cochrane Database Syst Rev. 2013(5): CD006095.
  37. Lahtinen SJ, Forssten S, Aakko J, et al. Probiotic cheese containing Lactobacillus rhamnosus HN001 and Lactobacillus acidophilus NCFM® modifies subpopulations of fecal lactobacilli and Clostridium difficile in the elderly. Age (Dordr). 2012; 34(1): 133–143.
  38. Plummer S, Weaver MA, Harris JC, et al. Clostridium difficile pilot study: effects of probiotic supplementation on the incidence of C. difficile diarrhoea. Int Microbiol. 2004; 7(1): 59–62.
  39. Lewis S, Burmeister S, Brazier J. Effect of the prebiotic oligofructose on relapse of Clostridium difficile-associated diarrhea: a randomized, controlled study. Clin Gastroenterol Hepatol. 2005; 3(5): 442–448.
  40. Dang Y, Reinhardt JD, Zhou X, et al. The effect of probiotics supplementation on Helicobacter pylori eradication rates and side effects during eradication therapy: a meta-analysis. PLoS One. 2014; 9(11): e111030.
  41. Hauser G, Salkic N, Vukelic K, et al. Probiotics for standard triple Helicobacter pylori eradication: a randomized, double-blind, placebo-controlled trial. Medicine (Baltimore). 2015; 94(17): e685.
  42. Ojetti V, Bruno G, Ainora ME, et al. Impact of Lactobacillus reuteri Supplementation on Anti-Helicobacter pylori Levofloxacin-Based Second-Line Therapy. Gastroenterol Res Pract. 2012; 2012: 740381.
  43. Manfredi M, Bizzarri B, Sacchero RI, et al. Helicobacter pylori infection in clinical practice: probiotics and a combination of probiotics + lactoferrin improve compliance, but not eradication, in sequential therapy. Helicobacter. 2012; 17(4): 254–263.
  44. Du YQ, Su T, Fan JG, et al. Adjuvant probiotics improve the eradication effect of triple therapy for Helicobacter pylori infection. World J Gastroenterol. 2012; 18(43): 6302–6307.
  45. Bekar O, Yilmaz Y, Gulten M. Kefir improves the efficacy and tolerability of triple therapy in eradicating Helicobacter pylori. J Med Food. 2011; 14(4): 344–347.
  46. Tong JL, Ran ZH, Shen J, et al. Meta-analysis: the effect of supplementation with probiotics on eradication rates and adverse events during Helicobacter pylori eradication therapy. Aliment Pharmacol Ther. 2007; 25(2): 155–168.
  47. Francavilla R, Polimeno L, Demichina A, et al. Lactobacillus reuteri strain combination in Helicobacter pylori infection: a randomized, double-blind, placebo-controlled study. J Clin Gastroenterol. 2014; 48(5): 407–413.
  48. Emara MH, Mohamed SY, Abdel-Aziz HR. Lactobacillus reuteri in management of Helicobacter pylori infection in dyspeptic patients: a double-blind placebo-controlled randomized clinical trial. Therap Adv Gastroenterol. 2014; 7(1): 4–13.
  49. Tursi A, Brandimarte G, Elisei W, et al. Randomised clinical trial: mesalazine and/or probiotics in maintaining remission of symptomatic uncomplicated diverticular disease - a double-blind, randomised, placebo-controlled study. Alimentary Pharmacology & Therapeutics. 2013; 38(7): 741–751.
  50. Lahner E, Esposito G, Zullo A, et al. High-fibre diet and Lactobacillus paracasei B21060 in symptomatic uncomplicated diverticular disease. World J Gastroenterol. 2012; 18(41): 5918–5924.
  51. Guglielmetti S, Mora D, Gschwender M, et al. Randomised clinical trial: Bifidobacterium bifidum MIMBb75 significantly alleviates irritable bowel syndrome and improves quality of life--a double-blind, placebo-controlled study. Aliment Pharmacol Ther. 2011; 33(10): 1123–1132.
  52. Ducrotté P, Sawant P, Jayanthi V. Clinical trial: Lactobacillus plantarum 299v (DSM 9843) improves symptoms of irritable bowel syndrome. World J Gastroenterol. 2012; 18(30): 4012–4018.
  53. Ford AC, Quigley EMM, Lacy BE, et al. Efficacy of prebiotics, probiotics, and synbiotics in irritable bowel syndrome and chronic idiopathic constipation: systematic review and meta-analysis. Am J Gastroenterol. 2014; 109(10): 1547–61; quiz 1546, 1562.
  54. Sisson G, Ayis S, Sherwood RA, et al. Randomised clinical trial: A liquid multi-strain probiotic vs. placebo in the irritable bowel syndrome--a 12 week double-blind study. Aliment Pharmacol Ther. 2014; 40(1): 51–62.
  55. Rogha M, Esfahani MZ, Zargarzadeh AH. The efficacy of a synbiotic containing Bacillus Coagulans in treatment of irritable bowel syndrome: a randomized placebo-controlled trial. Gastroenterol Hepatol Bed Bench. 2014; 7(3): 156–163.
  56. Jafari E, Vahedi H, Merat S, et al. Therapeutic effects, tolerability and safety of a multi-strain probiotic in Iranian adults with irritable bowel syndrome and bloating. Arch Iran Med. 2014; 17(7): 466–470.
  57. Choi CH, Jo SY, Park HJ, et al. A randomized, double-blind, placebo-controlled multicenter trial of saccharomyces boulardii in irritable bowel syndrome: effect on quality of life. J Clin Gastroenterol. 2011; 45(8): 679–683.
  58. Whorwell PJ, Altringer L, Morel J, et al. Efficacy of an encapsulated probiotic Bifidobacterium infantis 35624 in women with irritable bowel syndrome. Am J Gastroenterol. 2006; 101(7): 1581–1590.
  59. Moayyedi P, Ford AC, Talley NJ, et al. The efficacy of probiotics in the treatment of irritable bowel syndrome: a systematic review. Gut. 2010; 59(3): 325–332.
  60. Guyonnet D, Chassany O, Ducrotte P, et al. Effect of a fermented milk containing Bifidobacterium animalis DN-173 010 on the health-related quality of life and symptoms in irritable bowel syndrome in adults in primary care: a multicentre, randomized, double-blind, controlled trial. Aliment Pharmacol Ther. 2007; 26(3): 475–486.
  61. Agrawal A, Houghton LA, Morris J, et al. Clinical trial: the effects of a fermented milk product containing Bifidobacterium lactis DN-173 010 on abdominal distension and gastrointestinal transit in irritable bowel syndrome with constipation. Aliment Pharmacol Ther. 2009; 29(1): 104–114.
  62. Sinn DH, Song JiH, Kim HJ, et al. Therapeutic effect of Lactobacillus acidophilus-SDC 2012, 2013 in patients with irritable bowel syndrome. Dig Dis Sci. 2008; 53(10): 2714–2718.
  63. Kajander K, Myllyluoma E, Rajilić-Stojanović M, et al. Clinical trial: multispecies probiotic supplementation alleviates the symptoms of irritable bowel syndrome and stabilizes intestinal microbiota. Aliment Pharmacol Ther. 2008; 27(1): 48–57.
  64. Paineau D, Payen F, Panserieu S, et al. The effects of regular consumption of short-chain fructo-oligosaccharides on digestive comfort of subjects with minor functional bowel disorders. Br J Nutr. 2008; 99(2): 311–318.
  65. Silk DBA, Davis A, Vulevic J, et al. Clinical trial: the effects of a trans-galactooligosaccharide prebiotic on faecal microbiota and symptoms in irritable bowel syndrome. Aliment Pharmacol Ther. 2009; 29(5): 508–518.
  66. Dolin BJ. Effects of a proprietary Bacillus coagulans preparation on symptoms of diarrhea-predominant irritable bowel syndrome. Methods Find Exp Clin Pharmacol. 2009; 31(10): 655–659.
  67. Lorenzo-Zúñiga V, Llop E, Suárez C, et al. I.31, a new combination of probiotics, improves irritable bowel syndrome-related quality of life. World J Gastroenterol. 2014; 20(26): 8709–8716.
  68. Gluud LL, Vilstrup H, Morgan MY. Non-absorbable disaccharides versus placebo/no intervention and lactulose versus lactitol for the prevention and treatment of hepatic encephalopathy in people with cirrhosis. Cochrane Database Syst Rev. 2016(5): CD003044.
  69. Lunia MK, Sharma BC, Sharma P, et al. Probiotics prevent hepatic encephalopathy in patients with cirrhosis: a randomized controlled trial. Clin Gastroenterol Hepatol. 2014; 12(6): 1003–8.e1.
  70. Agrawal A, Sharma BC, Sharma P, et al. Secondary prophylaxis of hepatic encephalopathy in cirrhosis: an open-label, randomized controlled trial of lactulose, probiotics, and no therapy. Am J Gastroenterol. 2012; 107(7): 1043–1050.
  71. Zhao LN, Yu T, Lan SY, et al. Probiotics can improve the clinical outcomes of hepatic encephalopathy: An update meta-analysis. Clin Res Hepatol Gastroenterol. 2015; 39(6): 674–682.
  72. Shukla S, Shukla A, Mehboob S, et al. Meta-analysis: the effects of gut flora modulation using prebiotics, probiotics and synbiotics on minimal hepatic encephalopathy. Aliment Pharmacol Ther. 2011; 33(6): 662–671.
  73. Nabavi S, Rafraf M, Somi MH, et al. Effects of probiotic yogurt consumption on metabolic factors in individuals with nonalcoholic fatty liver disease. J Dairy Sci. 2014; 97(12): 7386–7393.
  74. Eslamparast T, Poustchi H, Zamani F, et al. Synbiotic supplementation in nonalcoholic fatty liver disease: a randomized, double-blind, placebo-controlled pilot study. Am J Clin Nutr. 2014; 99(3): 535–542.
  75. Shavakhi A, Minakari M, Firouzian H, et al. Effect of a Probiotic and Metformin on Liver Aminotransferases in Non-alcoholic Steatohepatitis: A Double Blind Randomized Clinical Trial. Int J Prev Med. 2013; 4(5): 531–537.
  76. Kobyliak N, Abenavoli L, Mykhalchyshyn G, et al. Effect of a probiotic on liver aminotransferases in nonalcoholic fatty liver disease patients: a double blind randomized clinical trial. Eur Rev Med Pharmacol Sci. 2011; 15(9): 1090–1095.
  77. Malaguarnera M, Vacante M, Antic T, et al. Bifidobacterium longum with fructo-oligosaccharides in patients with non alcoholic steatohepatitis. Dig Dis Sci. 2012; 57(2): 545–553.
  78. Szajewska H, Canani RB, Guarino A, et al. ESPGHAN Working Group for ProbioticsPrebiotics. Probiotics for the Prevention of Antibiotic-Associated Diarrhea in Children. J Pediatr Gastroenterol Nutr. 2016; 62(3): 495–506.
  79. Malfertheiner P, Mégraud F, OʼMorain C, et al. Current European concepts in the management of Helicobacter pylori infection - the Maastricht Consensus Report. European Journal of Gastroenterology & Hepatology. 1997; 9(1): 1–2.
  80. Gross V. Aminosalicylates. Dig Dis. 2012; 30(1): 92–99.
  81. Dahl WJ, Stewart ML. Position of the Academy of Nutrition and Dietetics: Health Implications of Dietary Fiber. J Acad Nutr Diet. 2015; 115(11): 1861–1870.
  82. Krokowicz L, Stojcev Z, Kaczmarek BF, et al. Microencapsulated sodium butyrate administered to patients with diverticulosis decreases incidence of diverticulitis--a prospective randomized study. Int J Colorectal Dis. 2014; 29(3): 387–393.
  83. Riggio O, Varriale M, Testore GP, et al. Effect of lactitol and lactulose administration on the fecal flora in cirrhotic patients. J Clin Gastroenterol. 1990; 12(4): 433–436.
  84. European Association for the Study of the Liver (EASL), European Association for the Study of Diabetes (EASD), European Association for the Study of Obesity (EASO). EASL-EASD-EASO Clinical Practice Guidelines for the management of non-alcoholic fatty liver disease. J Hepatol. 2016; 64(6): 1388–1402.
  85. Wang M, Kaufman RJ. The impact of the endoplasmic reticulum protein-folding environment on cancer development. Nat Rev Cancer. 2014; 14(9): 581–597.
  86. Augustyn M, Grys I, Kukla M. Small intestinal bacterial overgrowth and nonalcoholic fatty liver disease. Clin Exp Hepatol. 2019; 5(1): 1–10.

Ważne: serwis https://journals.viamedica.pl/ wykorzystuje pliki cookies. Więcej >>

Używamy informacji zapisanych za pomocą plików cookies m.in. w celach statystycznych, dostosowania serwisu do potrzeb użytkownika (np. język interfejsu) i do obsługi logowania użytkowników. W ustawieniach przeglądarki internetowej można zmienić opcje dotyczące cookies. Korzystanie z serwisu bez zmiany ustawień dotyczących cookies oznacza, że będą one zapisane w pamięci komputera. Więcej informacji można znaleźć w naszej Polityce prywatności.

Czym są i do czego służą pliki cookie możesz dowiedzieć się na stronie wszystkoociasteczkach.pl.

Czasopismo Forum Medycyny Rodzinnej dostęne jest również w Ikamed - księgarnia medyczna

Wydawcą serwisu jest "Via Medica sp. z o.o." sp.k., ul. Świętokrzyska 73, 80–180 Gdańsk

tel.:+48 58 320 94 94, faks:+48 58 320 94 60, e-mail: viamedica@viamedica.pl