Pneumonologia i Alergologia Polska 04/2013

Ewa Jassem

Klinika Alergologii Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego
Kierownik: prof. dr hab. n. med. E. Jassem

POChP, rak płuca — wspólna molekularna ścieżka?

COPD, lung cancer — a common molecular pathway?

Praca nie była finansowana.

Pneumonol. Alergol. Pol. 2013; 81: 283–284

Adres do korespondencji: prof. dr hab. n. med. Ewa Jassem, Klinika Alergologii Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego, ul. Dębinki 7, Gdańsk 80–211, tel./faks: 58 349 16 25, e-mail: klinika.alergologi@gumed.edu.pl

Praca wpłynęła do Redakcji: 20.05.2013 r.

U 30–40% chorych na raka płuca stwierdza się przewlekłą obturacyjną chorobę płuc (POChP) [1,2]. Jednocześnie chorzy na POChP są narażeni na kilkakrotnie większe ryzyko zachorowania na raka płuca [3]. Zarówno rozedma płuc, jak i nasilona obturacja stanowią samodzielne czynniki ryzyka rozwoju tego nowotworu [4,5], przy czym w przypadku rozedmy największe ryzyko odnosi się do histologicznego utkania raka płaskonabłonkowego [6].

Związek pomiędzy POChP i rakiem płuca nie został dotychczas jednoznacznie określony i nie może być tłumaczony jedynie wspólnym czynnikiem narażenia, jakim jest palenie tytoniu. Obecnie prowadzone badania obejmują: 1) szczegółową ocenę epidemiologiczną obu chorób; 2) określenie wspólnych genetycznych i epigenetycznych czynników ryzyka zachorowania obu chorób; 3) identyfikację wspólnych i rozdzielnych mechanizmów obu chorób oraz 4) określenie roli biomarkerów i genetycznych profilów dla obu chorób. Wiele odpowiedzi na pytania dotyczące wymienionych zagadnień udało się uzyskać w trakcie realizacji szeroko zakrojonego badania Evaluation of COPD longitudinally to identify predictive surrogate end-points (ECLIPSE). Między innymi ostatnio ukazało się badanie, którego wynik wskazuje na to, że polimorfizmy pojedynczego nukleotydu w genach CHRNA3, IREB2, FAM13A i HHIP wiążą się ze zwiększonym ryzykiem rozwoju POChP [7]. Podobne wyniki uzyskano u polskich chorych na ciężką i bardzo ciężką postać tej choroby [8]. Gen CHRNA (neuronal acetylocholine receptor subunit alpha-3) koduje białko (podjednostkę alfa), które pełni rolę neurotransmitera. Wcześniej wykazano, że polimorficzne warianty tego genu predysponują do uzależnienia od palenia tytoniu. Natomiast ostatnie wyniki badań potwierdzają, że CHRNA3 i 5 mają także związek z ryzykiem zachorowania na raka płuca [9]. Wydaje się, że warianty całego regionu 15q25, gdzie znajduje się klaster CHRNA, mogą mieć związek z POChP i rakiem płuca. Zidentyfikowano kilkanaście polimorfizmów w CHRNA 3–5. Być może indywidualne ryzyko wiąże się z określonymi polimorfizmami. Ponadto, jest prawdopodobne, że poznane już wcześniej warianty polimorficzne zwiększające ryzyko raka płuca, a także zaburzenia epigenetyczne metylacji DNA i deacetylacji histonów mogą mieć wpływ na rozwój POChP, wymaga to jednak dalszych badań [10].

Z drugiej strony, w przebiegu POChP dochodzi do zwiększonej apoptozy, procesów reparacyjnych i degradacji macierzy zewnątrzkomórkowej, przy ograniczonej angiogenezie, podczas gdy w raku płuca procesy te przebiegają w odmienny sposób. Najpewniej, rosnąca wiedza dotycząca występowania somatycznych mutacji i zaburzeń w szlakach przekazu sygnałów pomoże zrozumieć uwarunkowania współwystępowania obu chorób, z uwzględnieniem fenotypów POChP i podtypów histologicznych raka płuca [11].

Dwa patofizjologiczne mechanizmy łączą POChP i raka płuca — zapalenie i tak zwany stres oksydacyjny. W efekcie dochodzi do zwiększenia uszkodzeń DNA i powstawania mutacji somatycznych, które w przypadku nowotworu prowadzą do powstawania pól rakowacenia. Z kolei zaburzenie równowagi proteinaz w wyniku przewlekłego zapalenia może prowadzić zarówno do uszkodzenia miąższu płuca, jak i rozwoju nowotworu. Ważnym elementem fizjologicznej obrony przed uszkodzeniami DNA jest sprawne działanie komórkowych systemów naprawczych. Polimorfizm genów kodujących enzymy zaangażowane w naprawę DNA może wpływać na ich aktywność. W bieżącym numerze „Pneumonologii i Alergolologii Polskiej” Grudny i wsp. [12] porównali występowanie wariantów polimorficznych w genach naprawczych systemu BER (base excision repair) w dwóch grupach chorych: z rozpoznaniem wyłącznie POChP oraz z POChP współwystępującym z rakiem niedrobnokomórkowym płuca. Nie stwierdzono różnic pomiędzy grupami w tym zakresie. Autorzy dokonali dodatkowej analizy obejmującej geny związane z metabolizmem żelaza, które mogą indukować mechanizmy stresu oksydacyjnego. Wykazano znamiennie częstsze występowanie wariantu HP1/1 genu hemoglobiny u chorych na POChP w porównaniu z grupą chorych na POChP i raka płuca. Te wyniki mogłyby sugerować ochronne znaczenie homozygoty 1/1 najpewniej związane z większą zdolnością antyoksydacyjną w osoczu tej formy haptoglobiny.

Badania genetycznych i biochemicznych markerów ryzyka i niekorzystnego przebiegu raka płuca oraz POChP wydają się szczególnie istotne w obliczu populacyjnego charakteru tych chorób oraz związanego z nimi niepomyślnego rokowania. Być może wiedza dotycząca molekularnych mechanizmów tych dwóch chorób pozwoli na wyodrębnienie „nowotworowego fenotypu” POChP, a także określenie molekularnych celów dla terapii.

Konflikt interesów

Autorka nie zgłasza konfliktu interesów.

Piśmiennictwo:

  1. McGarvey L.P., John M., Anderson J.A., Zvarich M., Wise R.A. Ascertainment of cause-specific mortality in COPD: operations of the TORCH Clinical Endpoint Committee. Thorax 2007; 62: 411–415.
  2. Jassem J.M., Bobowicz M., Słomiński J.M., Jassem E. The incidence of chronic obstructive pulmonary disease in advanced non-small cell lung cancer patients. Adv. Palliat. Med. 2007; 6: 99–102.
  3. Sin D.D., Anthonisen N.R., Soriano J.B., Agusti A.G. Mortality in COPD: role of comorbidities. Eur. Respir. J. 2006; 28: 1245–1257.
  4. Wilson D.O., Wiessfeld J.L., Balkan A. i wsp. Association of radiographic emphysema and airflow obstruction with lung cancer. Am. J. Respir. Crit. Care Med. 2008; 178: 738–744.
  5. Kishi K., Gurney J.W., Schroeder D.R. i wsp. The correlation of emphysema and airway obstruction with the risk of lung cancer: a matched-controlled study. Eur. Respir. J. 2002; 19: 1093–1098.
  6. Smith B.M., Schwartzman K., Kovacina B. i wsp. Lung cancer histologies associated with emphysema on computed tomography. Lung Cancer 2012; 76: 61–66.
  7. Siedliński M., Tingley D., Lipman P.J. i wsp. Dissecting direct and indirect genetic effects on obstructive pulmonary disease (COPD) susceptibility. Hum. Genet. 2013; 132: 431–441.
  8. Hardin M., Zielinski J., Wan E.S. i wsp. CHRNA3/5, IREB2, and ADCY2 are associated with severe chronic obstructive pulmonary disease in Poland. Am. J. Respir. Cell Mol. Biol. 2012; 47: 203–208.
  9. Shen B., Shi M.Q., Zheng M.Q. i wsp. Correlation between polymorphisms of nicotine acetylocholine receptor subunit CHRNA3 and lung cancer susceptibility. Mol. Med. Rep. 2012; 6: 1389–1392.
  10. Schwartz A.G., Ruckdeschel J.C. Familial lung cancer: genetic susceptibility and relationship to chronic obstructive pulmonary disease. Am. J. Respir. Crit. Care Med. 2006; 173: 16–22.
  11. Sabroe I., Parker L.C., Calverley P.M. i wsp. Pathological networking: a new approach to understanding COPD. Thorax 2007; 62: 733–738.
  12. Grudny J., Kołakowski J., Kruszewski M. i wsp. Uwarunkowania genetyczne koincydencji raka płuca i przewlekłej obturacyjnej choroby płuc. Pneumonol Alergol Pol 2013; 81: 308-318.

Important: This website uses cookies. More >>

The cookies allow us to identify your computer and find out details about your last visit. They remembering whether you've visited the site before, so that you remain logged in - or to help us work out how many new website visitors we get each month. Most internet browsers accept cookies automatically, but you can change the settings of your browser to erase cookies or prevent automatic acceptance if you prefer.

Czasopismo Pneumonologia i Alergologia Polska dostęne jest również w Ikamed - księgarnia medyczna

Wydawcą serwisu jest "Via Medica sp. z o.o." sp.k., ul. Świętokrzyska 73, 80–180 Gdańsk

tel.:+48 58 320 94 94, faks:+48 58 320 94 60, e-mail: viamedica@viamedica.pl